traditie & gebruiken

Voorwoord

Het is belangrijk te weten dat hier een uitleg gegeven wordt over de tradities en gebruiken en dat in geenszins hier een theologische diepe uitleg voor gegeven wordt. Daarnaast willen wij benadrukken de gebruiken en tradities verplichtingen zijn voor onze kerk bezoekers. Mocht u meer informatie over tradities en gebruiken willen hebben dan kunt hiervoor het best in gesprek gaan bij de dichtstbijzijnde orthodoxe priester.

Hoofddoeken en sluiers bij vrouwen

In de orthodoxe kerken dragen vrouwen vaak hoofddoeken of sluiers. Dit wil echter niet zeggen dat alle vrouwen dit doen, nog dat dit een verplichting is. Dit gebruik in de orthodoxe kerken komt voort uit 1 Korinthe 11:3-10 waarin het volgende beschreven staat:

“Iedere vrouw echter die bidt of profeteert met onbedekt hoofd, onteert haar eigen hoofd, want het is precies hetzelfde alsof zij kaalgeschoren is. Want als een vrouw het hoofd niet bedekt heeft, laat zij zich dan ook maar kaalknippen. Als het echter voor een vrouw schandelijk is kaalgeknipt of kaalgeschoren te zijn, laat zij dan het hoofd bedekken.” 

In traditioneel oud Russisch gebruik werd dit echter niet alleen in de kerk gedaan, maar werd de hoofddoek ook vaak door vrouwen door het dagelijkse leven gedragen, bijvoorbeeld tijdens werk op het land.  Dit omdat de vrouw uit praktische overwegingen vaak direct aan het einde van de werkdag langs de kerk gingen. 

Sluiers worden vaker gedragen door jongere vrouwen terwijl de oudere vrouwen vaak een prachtige met bloemen versierde sjaal dragen.  Men kan deze over het hoofd hangend dragen hoewel meerdere deze liever ook rond de nek dragen. In het oud traditionele voorbeeld hierboven word de hoofddoek ook achter de oren gedragen gezien dit praktischer was tijdens het werk. Ook hoeden worden gebruikt als hoofdbedekking hoewel dit in praktijk niet veel voor komt. 

Mannen dragen geen hoofdbedekking tijdens erediensten. (m.u.v geestelijken)

ontvangst vladyko
bezoekers eredienst

Staan of zitten?

In veel orthodoxe kerken wordt gestaan. Dat wil niet zeggen dat er geen orthodoxe kerken zijn die banken of stoelen hebben, sterker nog ook dit komt veelvuldig voor. De reden waarom veel orthodox gelovigen staan is omdat dit voor een orthodoxe de meest respectvolle houding is ten opzichten van God. 

In elke Orthodoxe kerk/ klooster zijn echter altijd wel stoel zetels. Deze zijn voor de minder validen, ouderen of zieke mensen. Deze zetels zijn natuurlijk ook altijd openlijk te gebruiken door bezoekers voor wanneer het staan te belastend is en wordt ook zeker aangeraden wanneer men nog niet echt gewend is om hele erediensten staande te kunnen doen.

Echter is bij gebrek aan zetel plek het altijd respectvol en hoffelijk om een plaats af te staan aan ouderen of minder validen.

 

Een kruis teken maken

Een kruisteken maken tijdens een dienst is een zeer oud gebruik en komt nog voort uit voor de ongesplitste kerk (grote schisma van 1054). 

Er zijn vele gebruiken en redenen waarom orthodoxe een kruis teken maken. Bijvoorbeeld wanneer men een Heilige plek binnen gaan, of wanneer tijdens de eredienst de Heilige Drie-eenheid genoemd wordt. Maar ook persoonlijke momenten van gebed wordt het kruisteken veelvuldig gebruikt. Hierbij wordt ook vaak gebogen tot de tenen wanneer het kruis teken gemaakt wordt.

“De eerste drie vingers welke samen komen staan voor de orthodox praktiserende zijn geloof in de heilige drie eenheid. Vader, Zoon en de Heilige Geest. De overige twee vingers die in de palm gedrukt worden staan voor Christus zijn waarlijk natuur. Goddelijk en Menselijk”  

Orthodoxen kunnen elkaar ook een kruisteken geven. Dit wordt dan gedaan door het voorbeeld rechts, en dan in een kruis gebaar te maken. Men doet dit om elkaar een zegen te wensen onder elkaar.

kruisten met hand
icoon kus

Het kussen van een ikoon

Deze heilige ikonen dienen om de leerstellige leer van de kerk te behouden. Met andere woorden, ze verklaren wat wij geloven in de universele taal die alleen door beeld met succes kan spreken. Als zodanig zijn ze een integraal onderdeel van het orthodoxe geloof en het spirituele leven. Ze hebben een sacramenteel karakter, waardoor de gelovige de persoon of gebeurtenis die erop is afgebeeld, aanwezig is. De ikoon verbindt met ons en spreekt tot ons, predikt tot ons in zijn afbeelding, onderwijst ons, verlicht ons en helpt ons de heiligen en God na te volgen.

Echter is het belangrijk om te benadrukken dat geenszins deze plaats kan maken voor onze aanbidding voor God. Alleen Hij kan genade aan ons schenken en over ons oordelen.  

Gebedenbriefjes

Het leven en de dood zijn in het orthodoxe geloof met elkaar verbonden. Daarom wordt voor de levenden vaak gebeden door hun namen tijdens de erediensten te noemen. Dit geld ook voor de overledenen zodat de eeuwige gedachtenis zich voortzet voor hen die in het aardse leven zijn achter gebleven.  

Wanneer men voor iemand  wil bidden omdat deze door persoonlijke omstandigheden moeilijkheid ervaart, kan er ook gebruik gemaakt worden van een prosphora. Dit is een klein zuur gebakken stukje heilig brood van ongeveer 5cm. Deze worden bij het gebeden briefje gelegd en meegenomen in de heilige communie.

Mensen hebben ook vaak gebeden boekjes. dit is een persoonlijk eigendom van de gene inplaats van de gebedenbriefjes. De gebedenbriefjes/boekjes worden of onder het ikoon onder een analoi gestopt, of aan een altaardienaar gegeven.

gebeden briefjes en prosfora
orthodoxe kaarsen in zwolle

Bijenwas kaarsen

De Orthodoxe gelovigen die het huis van God bezoeken en zich in gebedsverband begeven met God, Zijn Alzuivere Moeder en de heiligen, steken kaarsen aan voor hun iconen. De brandende kaars voor de icoon is een teken van ons geloof en onze hoop op genezende hulp, die steeds vrijgevig besteed wordt aan al wie zich tot de Heer en Zijn Heiligen wendt.

De brandende kaars is tevens symbool van onze brandende erkentelijke liefde voor God. De Kerkelijke richtlijnen voorzien waar en op welke momenten tijdens de dienst het aansteken van kaarsen gebruikelijk is (Typikon hst.24 en 25).

Gedurende bepaalde diensten zetten de gelovigen niet enkel kaarsen voor de iconen, maar kunnen zij ook zelf de kaarsen rond dragen. Zo zegt het Typikon op 26 september, het feest van de Heilige Johannes de Evangelist : “Kaarsen worden aan de broeders uitgedeeld”. (gedurende het Polyeleos).

Het knielen

In de meeste orthodoxe erediensten knielen mensen meestal maar op één plek – tijdens de wijding van de Heilige Gaven. Dit is het moment van de dienst waarop het brood en de wijn voor de Heilige Communie het lichaam en bloed van Christus worden.

 Als je niet weet wat je moet doen, kun je niet fout gaan door te gaan staan. Tijdens het tijdens het deel van de dienst is waar iedereen knielt tijdens de wijding van de Heilige Gaven, blijf dan achter in de kerk staan zodat u niet voor iemand staat welke dit wel graag doen. 

gelovigen knielen
chotki

Gebedstouw / Chotki

Historisch gezien had het gebedstouw doorgaans 100 knopen, hoewel tegenwoordig ook gebedstouwen met 150, 60, 50, 33, 64 of 41 knopen in gebruik zijn. Er zijn zelfs kleine gebedskoorden van 10 knopen die bedoeld zijn om aan de vinger te worden gedragen. Kluizenaars in hun cellen kunnen gebedstouwen hebben met wel 300 of 500 knopen erin.

De Chotki wordt voornamelijk gebruikt om het Kyrie Eleison-gebed (Heer, heb genade) te reciteren, evenals andere gebeden zoals het Onze Vader en het Magnificat. Met betrekking tot de eerste twee cijfers staat het eerste cijfer voor het aantal zweepslagen dat aan Jezus is toegebracht (39) naast de lanswond en de doornenkroon, terwijl het laatste respectievelijk de leeftijd van Maria bij haar tenhemelopneming vertegenwoordigt

Meezingen

In tegenstelling op westerse kerken, zingen tijdens een orthodoxe eredienst alleen uitsluitend het koor, en door de geestelijken (diaken, priester aartsbisschoppen) gedaan. Dit omdat zij weten welke tonen (gezangen) bij de des betreffende erediensten gedaan worden. 

Zelf als kerkbezoekers tot Slavisch zingende koren behoren, of elders in een andere kerk onderdeel uitmaken van het koor. Wordt het niet geapprecieerd om met de Liturgische zang mee te zingen tenzij deze gevraagd worden om in het koor mee te zingen. Dit heeft als beweeg reden dat het niet alleen de koor dirigente of mede kerkbezoekers kan storen. Maar met namen omdat het de algehele liturgische zang tijdens de eredienst uit balans kan halen.  

Liturgische zangen zijn vaak complex en worden onderbroken met priester zegen of lezingen door de lezer. Ook komt het voor dat vooraf is afgesproken welke gezangen in het Nederlands, en welke in het Russisch of Kerkslavisch gedaan worden. 

lezer
parocianen wachten op vladyko

Gedrag & Kleding

Wanneer men een orthodoxe eredienst bijwoont moet men met namen twee dingen goed beseffen. Ten eerste en bovenaan, u gaat onder het aangezicht van God binnen. Ten tweede, er zijn vele mensen die zich tijdens de eredienst diep tot gebed ingekeerd zijn. 

Kalmte en rust is dus essentieel tijdens een eredienst. Probeer tijdens de eredienst er van te onthouden om met bekenden te praten, bewaar dit voor na de eredienst tijdens de trapeza. Wanneer u bijvoorbeeld uw kinderen iets tijdens de eredienst wilt uitleggen, doet u dit dan fluisterend zo zacht mogelijk.   

Betreffende de kleding is het alleen belangrijk dat met het ook op het eerst genoemde, namelijk dat u het huis van God betreedt, dit ten volle beseft. Probeert u dus niet uitdagen te kleden en houd u hier rekening mee met anderen.

Binnenkomst & Weggaan

In westerse kerken is er vaak een aanvang, en verlaat tijd bij kerkdiensten/mis. Dit is bij de Orthodoxe kerk minder belangrijk. De reden hiervoor is dat iedere gelovige zijn/haar verantwoordelijkheid draagt ten opzicht van God om een eredienst bij te wonen. Daarnaast hebben velen alternatieve redenen om later te komen, of eerder weg te gaan. Niemand zal hier ook van opkijken wanneer dit gebeurd.

Wel is het belangrijk te weten dat bepaalde handelingen tijdens een eredienst voor een bepaalde tijd gedaan moeten worden. Wanneer bijvoorbeeld gebedenbriefjes met prosphora bij het ikoon neer gelegd wordt. Is het natuurlijk niet de bedoeling dit aan het einde van de eredienst te doen. 

Ook is het belangrijk om in gedachten te houden dit ongestoord voor anderen te doen. 

afwachting op komst vladyko