Russisch orthodoxe kerk in Nederland

Cross XLI, by Adam Stanislav

De Orthodoxe Geschiedenis van Nederland

Hoewel voor vele Nederlanders de oosters orthodoxe kerken vandaag de dag nog steeds relatief onbekend is, gaat het ontstaan van de Russisch orthodoxe kerk in ons prachtige land verder terug dan de meeste mensen weten. De eerste religieuze interactie vind plaats op 18 augustus 1697 wanneer tussen de doop aantekeningen van Antje Bruijn door Dominee Georgius Henricus Petri van de  Evangelisch Lutherse kerk te Zaandam het volgende wordt geschreven: “des morgens ten 8 uuren de Czaar of grootvorst van Moscovien Pieter Alexewis, in een Ceuls schuitje met 6 Moscowiters alhier op Sardam incognito is aangekomen”. Het is dan ook aannemelijk dat de orthodoxe Tsaar Peter 1 (de grote) speciaal voor deze doop naar de protestants Lutherse kerk is gereisd om de doop bij te wonen en dus voor het eerste met het Nederlandse protestantisme te maken kreeg.

De eerste Russisch orthodoxe kerk in Nederland vindt haar oorsprong met het huwelijk van grootvorstin Anna Paulowna (1795-1895) met Willem Frederik George Lodewijk Prins van Oranje, de latere Koning Willem II (1792-1849), dat in 1816 werd gesloten in St. Petersburg. Speciaal omdat zij haar Russisch Orthodoxe geloof mocht behouden heeft zij de kapel van Heilige Maria Magdalena laten bouwen. Het is daarmee de oudste nog actieve Russisch-orthodoxe kerk in Nederland. De traditie wilde dat de grootvorstinnen van het geslacht Romanov ook na hun huwelijk hun orthodoxie trouw bleven, om aan te geven dat men zonder meer gelijktijdig tot verschillende kerkgenootschappen kon behoren. De inrichting van een kapel, die de uitoefening van de orthodoxe eredienst mogelijk moest maken, behoorde dan ook tot de bruidsschat van de grootvorstinnen. Ondanks dat deze kapel herhaaldelijk is verplaats, is deze kerk vandaag de dag nog steeds actief en worden er hier diensten gehouden.

Tussen 1917 en 1991 vielen vele Slavisch orthodoxe landen onder het Bolsjewiek bewind. Onder het communisme kende de Russisch Orthodoxe kerk harde tijden en was in een bepaalde periode bijna zelfs verdwenen. Vele Russen vluchtte naar het westen waar Nederland één van de meer populairdere bestemmingen was. Om aan de Orthodoxe behoefte van gevluchte Russen te kunnen voldoen werden er langzaam door de jaren heen door heel Nederland Russisch orthodoxe parochies gebouwd. Vandaag de dag telt Nederland acht parochies waarvan de kerk in Zwolle de laatste en de jongste is.

Hoewel in Zwolle pas vele jaren later een Russisch Orthodoxe kerk werd opgezet, heeft onze stad hier toch veel eerder in een hoofdrol verworven. In 1988 tijdens het vieren van het 1000 jarig bestaan van de Russisch Orthodoxe kerk ontving in Zwolle de toenmalige Koningin Beatrix een icoon in ontvangst. Echter was het pas in 2017 wanneer door toenemende Slavische bewoners in onze regio gevraagd werd om een parochie te starten in Zwolle. Deze zegen werd vervolgens verleend door Aartsbisschop Simon van Brussel en België die toen het bisdom van Nederland nog waarnam. De kerk begon in de souterrain van de plantage kerk maar moest al vrij snel door groei uitwijken naar een nieuwe locatie. Met de renovatie van de Theodora kapel verhuisde de kerk naar deze locatie en kreeg het een meer permanente karakter. Vandaag de dag is het een geestelijk thuis voor vele Russen, Witrussen, Oekraïners, Polen, Azerbaijan, Grieken, en zelf Syriërs. Ook is er binnen de kerk in Zwolle het laatste jaar een groeiend aantal Nederlanders welke ontvangen worden binnen de orthodoxie. Dit maakt de parochie in Zwolle een multiculturele maar hechte kerkgemeenschap.   

beatrix neemt icoon in ontvangst

Toenmalige koningin Beatrix ontvangt een ikoon van Vader Anton in Zwolle tijdens het 1000 jarig bestaan van de Russisch orthodoxe kerk

Cross XLI, by Adam Stanislav

Algemeen Orthodoxe kerken in Nederland

Op dit moment zijn er ongeveer 40 parochies in Nederland. Deze zijn veelal afkomstig van de Russische, Griekse, Servische, en Syrische orthodoxe stromingen. Echter is dit een geschat aantal gezien er ook kerkgemeenschappen zijn die gebruik maken van protestantse kerk gebouwen zoals de Bulgaars, of de Slowaakse orthodoxe kerken. Hier is echter geen duidelijk beeld op. Het aantal orthodoxe gelovigen in Nederland werd geschat door het Amsterdams Centrum voor Orthodoxe Theologie van de VU op 225.000. Dat zijn er 35.000 meer dan in 2014. Het groeiende aantal zit hem echter niet alleen in het aantal migranten van orthodoxe landen welke naar Nederland verhuisden. Maar ook in de toename van Nederlanders welke zich toewijden tot het orthodoxe geloof. 

Russisch orthodoxe kerk te Arnhem

 Russische orthodoxe kerk Moeder Gods Bescherming te Arnhem 

Meer dan acht Russisch orthodoxe kerken in Nederland

Vaak wordt er gezegd dat er meer dan acht Russische orthodoxe kerken zijn in Nederland, en dit klopt ook echter heeft dit wel een kleine uitleg nodig. 

De acht Russisch orthodoxe kerken in Nederland waarover gesproken wordt op deze website behoren direct toe aan het bisdom van Den Haag en Nederland. Deze zijn via het bisdom direct verbonden aan het Patriarchaat in Moskou. De overige Russisch orthodoxe kerken in Nederland vallen indirect onder het Patriarchaat van Moskou via de “Russisch-Orthodoxe Kerk in het Buitenland”. 

Deze kerken werden opgericht tijdens het Communistische bewind in Rusland voor gevluchte Russen welke bang waren voor vervolging zelfs in het buitenland. Mede hierdoor vielen deze parochies eerst onder het Oecumenisch patriarchaat van Constantinopel, echter door complicaties van de laatste jaren aan de kant van het patriarchaat besloten velen van deze kerken over te gaan onder het patriarchaat van Moskou maar dan onder een andere Jurisdictie. Deze kerken maken dus geen deel uit van het bisdom van Den Haag en Nederland, echter zijn dit dus wel Russisch orthodoxe kerken onder patriarchaat van Moskou.

Cross XLI, by Adam Stanislav

Orthodoxe Kloosters in Nederland

Ook het monastieke leven in Nederland is de afgelopen decennia gegroeid in Nederland. Het leven van een monnik/non in het orthodox monastiek leven is echter een toegewijd en veel eisend bestaan. Met moet dus ook niet te licht denken aan hen die zicht toegewijd hebben in dit bestaan. Ook in kloosters worden erediensten gehouden net zoals orthodoxe kerken en kan men deelnemen aan deze erediensten. Het is echter wel belangrijke u goed van te voren te informeren hierover of contact te zoeken met het klooster.