Prosphora (heilig brood)

Wat is Prosphora?

Prosphora is een brood welke gebruikt worden tijdens de erediensten voor gebeden en de Heilige Gave. Ze worden beschouwd als een echt heiligdom, en dat moet worden geëerd en beschermd, om niet te verslechteren. Het woord prosphora komt uit het Grieks en betekend “aanbieden”. Er zijn verschillende vormen van prosphora die gebruikt worden tijdens een eredienst waarin sommigen gemaakt kunnen worden door leken, en andere vaak alleen gemaakt worden door priesters (of de vrouw van de priester).  Op de bovenkant van een prosphora is er een zegel in de vorm van een kruis met gelijke zijden en in de hoeken zijn er letters: IC XI NI KA. De gepresenteerde inscriptie betekent “Jezus Christus wint”. Het zegel zelf vertegenwoordigt de onzichtbare zegel van het beeld van God. 

Het brood (prosphora) vertegenwoordigt van het Laatste Avondmaal dat Jezus deelde tussen zijn discipelen. Deze bestaat uit twee delen, die de vereniging van de menselijke en Goddelijke essentie in Christus onze verlosser symboliseert.

Vijf hoofdsoorten heilig brood voor de viering van de Goddelijke Liturgie

.1 Agnichnaya: Dit is een grote prosphora met een kruis, waarvan een lam wordt gesneden met een speciaal mes (speer) – een brood dat een kubieke vorm heeft. Tijdens de liturgie wordt het het ware lichaam van Christus. Een deel van de prosfora, die niet wordt gebruikt, wordt een tegengif genoemd en wordt na de dienst aan gelovigen uitgedeeld.

.2 Theotokos: Op deze grote prosfora is er een zegel “Maria” of het beeld van de Moeder Gods. Tijdens de proskomedia wordt een deel van de driehoekige vorm van het bovenste gedeelte genomen en samen met het lam op een speciaal gerecht geplaatst.

.3 Negen jaar oud: Deze phrospora is opgedragen aan alle heiligen. Negen deeltjes worden uit de zegel hiervoor gehaald.

.4 Zazdravnaya: Van dit brood worden twee delen van genomen voor alle deelnemers aan de Goddelijke Liturgie.

.5 De begrafenis: Voor alle overleden orthodox gelovigen wordt slechts één deeltje uit het bovenste deel van de prosfora gehaald.

Prosphora voor persoonlijke gebeden

Wanneer men de kerk inkomt ziet men de gebedenbriefjes die ieder kan invullen voor de levenden en de overledenen. Hierbij ligt ook vaak een kleine prosphora. 
Deze kan men bij het gebedenbriefje leggen waarin deeltjes tijdens de eredienst worden gebruikt voor de Heilige Gave. Deze prosphora krijgt men vervolgens weer na de eredienst mee naar huis om thuis te nuttigen. Regelmatig wordt vergeten deze weer naar een eredienst mee te nemen. Probeer dit zoveel mogelijk wel te doen en desnoods aan altaardienaar of diaken te vragen. Het heilige brood vernietigen is simpelweg gewoon zonde. 

het snijden van de prosphora

Prosphora maken

Men kan ook prosphora zelf maken echter is het heel erg belangrijk om hier wel eerst de zegen van de priester voor te vragen. Het is ook niet de bedoeling dat ieder voor zich zelf prosphora gaat maken. Meestal zijn er één tot drie dames binnen een kerk gemeenschap die dit voor de gehele parochie doen afhankelijk van de grote van de kerk gemeenschap. De grotere prosphora wordt vaak uitsluitend door de priester zelf of zijn vrouw gemaakt tenzij de priester dit aan iemand anders gevraagd heeft. Het bakken van de prosphora is gebonden aan regels in gebruik van ingrediënten, gebeden en adviezen over hoe en wanneer deze gebakken moet worden. Daarnaast is het wel belangrijk dat de individu die de prosphora maakt ook regelmatig zelf ter biecht gaat. 

Men maakt ook  prosphora voor thuis gebruik. Dit wordt meestal gedaan voor speciale kerkelijke feesten of speciale gelegenheden. Dit is prosphora die dus niet gebruikt wordt voor de Heilige Gave tijdens een Goddelijke Liturgie. Men kan dit echter wel naar de kerk mee nemen om te laten zegenen door een priester.

BELANGERIJK!: Wacht a.u.b. niet tot zondagochtend met het brengen van het brood. De priester moet vrij vroeg met de Proskomedi dienst beginnen, dus het is niet praktisch om het brood mee te nemen als je aankomt voor de liturgie – het zal dan al te laat zijn. Als de Proskomedi laat begint, doet de Metten dat ook, en de Goddelijke Liturgie dan ook en deze zijn verbonden aan een regel met het begin voor een bepaald ochtend uur!

Wanneer kan je de prosphora bakken?

Het is aan te raden om de vrijdag of zaterdag te bakken voor de zondag waarop je het aanbiedt. De orthodoxen bereiden de Prosphora op deze dagen voor om de tijd te herinneren dat Christus van het kruis werd gehaald en werd voorbereid voor de begrafenis. Mocht u echter om wat voor reden dan ook niet op deze dagen kunnen bakken, dan kunt u bakken wanneer het u uitkomt.

Wanneer kan je de prosphora niet bakken?

Als u open wonden of snijwonden heeft, is het aan te raden deze taak tijdelijk aan een ander te geven. Dit helpt voorkomen dat er bloed of korsten op het bak oppervlak of, (God verhoede) in het brood komt. Probeer bakdagen te wisselen met iemand anders in de parochie totdat je snijwonden/kernen kunnen genezen. Soms is dit niet mogelijk. Dek ze dan goed af (en eventueel dubbele handschoen)!

Ook onthouden dames zich traditioneel van het bakken van prosphora tijdens de menstruatiecyclus gezien dit als onrein wordt gezien. Als laatste wordt prosphora voor Liturgische doeleinden niet gemaakt door niet orthodox gedoopte gelovigen. 

ingrediënten:

  • 6 kopjes bloem van de hoogste graad van fijn gemalen bloem – 1,2 kg;
  • 3 kopjes heilig warm water
  • 2 ¼ theelepel instant snelle / snelle gist (een klein pakje)
  • 1 theelepel zout

belangerijk:

– Eventuele additieven/ingrediënten in dergelijk bakken, behalve gist, bloem en zout, worden niet gebruikt!
– Voor het bereiden van prosphora heeft u één, of meerdere prosphora zegels nodig.

bereiding:

  1. Begin met alle ingrediënten klaar te zetten bij elkaar voor het icoon en doe de gebeden voor de bereiding van de prosphora.

  2. Doe de gist in een grote mengkom. Voeg een kopje heilig warm water (105-115 graden F) en 1/2 kopje bloem toe. Klop voorzichtig samen met een niet-metalen garde of houten spatel. Laat dit mengsel ongeveer 10 minuten staan ​​- het zal gaan borrelen en de gist “activeren”. De gist zal gaan ruiken en zal “bloeien” of van uiterlijk veranderen – groeien, bubbelen, enz.

  3. Voeg twee kopjes warm heilig water toe aan het geactiveerde gistmengsel. Voeg vervolgens 5 1/2 kopjes bloem toe en strooi de enige theelepel zout over de bloem. Begin met roeren met een stevige houten lepel, of gebruik je handen. Als je deeg aan je handen en de kom blijft plakken, voeg dan hand voor hand bloem toe totdat je het deeg uit de kom op een met bloem bestoven oppervlak kunt scheppen.

  4. Kneed tot het deeg glad en stevig is en voeg met een handvol bloem toe tot het niet meer aan je handen plakt. Dit is het moeilijkste deel – het vinden van de “fijne lijn” van niet te plakkerig, niet te droog. Naarmate je meer en meer bakt, zul je merken dat je voelt wanneer je dit punt bereikt.

  5. Kneed het deeg ongeveer 10-15 minuten tot het deeg soepel en soepel blijft. Vorm vervolgens tot een grote bal en plaats deze terug in uw mengkom. Dek af met een dunne handdoek en plaats op een warme plek in huis of keuken om te rijzen. Deze eerste rijs kan 60-90 minuten duren. Maar begin na 30 minuten te gluren, aangezien vochtigheid en weer de stijgtijd kunnen beïnvloeden. Je bal moet in omvang verdubbelen.

  6. Nadat je deeg is verdubbeld, haal je het uit de kom en kneed je het opnieuw voorzichtig, deze keer slechts ongeveer vijf minuten. Je drukt in feite gewoon de lucht naar beneden en verdeelt eventuele bubbels opnieuw met dit kneden. Vorm vervolgens je deeg tot een ronde en snij in twee gelijke helften.

  7. Be-bloem de bodem van de pan royaal. U kunt 20 of 22cm pannen of 20 of 22cm taartplaten gebruiken (de kleine prosphora gebruiken 10-11cm diameter). Gebruik geen folie/wegwerppannen of pannen met snel sluitingen; deze zullen de afdruk van het handvat in het brood plakken of achterlaten.

  8. Plaats een helft van het tot een bal gevormde deeg in elke pan en druk aan om de pan gelijkmatig te vullen. Druk vervolgens je zegel in bloem. En druk dan vervolgens de zegel stevig in het midden van het deeg. De zegel zal diep in het deeg vallen. Trek de zegel voorzichtig naar buiten er weer uit. Druk vervolgens met een tandenstoker of naald gaten in alle hoeken van het “lam” -gedeelte van de verzegeling en rondom de buitenste blanco rand van het deeg, ongeveer 12-16 gaten. Hierdoor kan stoom ontsnappen terwijl het brood bakt en laat het geen lucht gaten achter, waardoor de verzegeling intact blijft en de verzegeling niet van het brood wordt getild. Snijd ook met een scherp mes net in het brood rondom de buitenrand, net op of onder de rand van de pan. Hierdoor kan het brood tijdens het bakken gelijkmatig naar boven rijzen.

  9. Verwarm de oven voor op 175 graden Celsius. Bak de broden voor 20-25 minuten. Het brood is klaar als het net bruin begint te worden en een mooie doffe bons geeft  als je er met een vinger op tikt.

  10. Haal de broden uit de oven en onmiddellijk uit de pannen en laat ze afkoelen op roosters. Als je geen rekken hebt, koel de broden dan op vellen vetvrij papier of perkamentpapier. NIET afkoelen op handdoeken – handdoeken absorberen stoom en vocht en maken de bodemkorst drassig.

  11. Als de broden VOLLEDIG zijn afgekoeld, voer dan de dankgebeden uit over het gemaakte prosphora voordat u dit inpakt om mee naar de kerk te nemen.

  12. wikkel ze dan in plasticfolie en vervolgens in folie. Als u brood naar de kerk moet brengen terwijl het nog warm is, wikkel het dan losjes in handdoeken, dit zal het brood laten afkoelen en het vocht niet vasthouden.

     

Gebeden voor en na het maken van de prosphora 

Het is goed om te beseffen dat het maken van prosphora een taak is voor Liturgische doeleinden voor de eredienst. Dit is niet een klein iets wat lichtzinnig genomen moet worden en is wel degelijk een geestelijke taak. Daarom is gebed vooraf en afsluitend van het maken van prosphora een absoluut onderdeel hiervan. Hieronder vind u de gebeden die gebruikt worden hiervoor wanneer u de taak krijgt/neemt om prosphora te bakken. 

prosphora maken

Gebeden vooraf bij het maken van prosphora

Zorg ervoor dat u een icoon (met voorkeur een Christus icoon) aanwezig heeft in uw keuken.

Glorie aan U, o God, glorie aan U.

O hemelse Koning, Trooster, de Geest van waarheid, die overal aanwezig is en alle dingen vult, Schatkamer van goede dingen en Gever van leven: Kom, en blijf in ons en reinig ons van elke smet en red onze ziel, o Goede.

Heilige God, Heilige Machtige, Heilige Onsterfelijke, ontferm U over ons.
Heilige God, Heilige Machtige, Heilige Onsterfelijke, ontferm U over ons.
Heilige God, Heilige Machtige, Heilige Onsterfelijke, ontferm U over ons. 

Eer aan de Vader en aan de Zoon en aan de Heilige Geest, nu en altijd, en in de eeuwen der eeuwen. Amen.

All-heilige Drie-eenheid, ontferm U over ons. Heer, reinig ons van onze zonden. Meester, vergeef onze ongerechtigheden. Heilige, bezoek en genees onze zwakheden ter wille van Uw naam.

Heer, ontferm u.
Heer, ontferm u.
Heer, ontferm u.

Eer aan de Vader en aan de Zoon en aan de Heilige Geest, nu en altijd, en in de eeuwen der eeuwen. Amen.

Onze Vader, die in de hemel zijt, geheiligd zij uw naam; uw koninkrijk kome; uw wil geschiede op aarde zoals in de hemel. Geef ons vandaag ons dagelijks brood; en vergeef ons onze overtredingen zoals wij hen vergeven die tegen ons overtreden. En leid ons niet in verzoeking, maar verlos ons van de boze. Want van U is het koninkrijk en de kracht en de heerlijkheid.

Vader en de Zoon en de Heilige Geest, nu en altijd, en tot in alle eeuwen.

Vervolg met …

O Heer onze God, goed en barmhartig, ik erken al mijn zonden die ik elke dag van mijn leven heb begaan, in gedachte, woord en daad, zowel naar lichaam als naar ziel. Het spijt me van harte dat ik u ooit heb beledigd, o Heer: vergeef mij van uw genade al mijn vroegere overtredingen en ontsla mij ervan. Ik ben vastbesloten, met de hulp van Uw genade, om mijn manier van leven te veranderen en niet meer te zondigen, dat ik de weg van de naam van gerechtigheid mag bewandelen en lof en glorie kan aanbieden in de Naam van de Vader en de Zoon en van de Heilige Geest, nu en altijd en in de eeuwen der eeuwen. Amen.

Almachtige God, onze Hulp en Toevlucht, Bron van Wijsheid en Toren van Kracht, die weet dat ik niets kan doen zonder Uw leiding en hulp; sta mij bij, bid ik U, en leid mij naar goddelijke wijsheid en kracht, dat ik mag deze prosphora, getrouw en ijverig, volgens Uw wil voorbereiden, zodat het nuttig kan zijn voor mezelf en anderen, en tot eer van Uw Heilige Naam.

Zegen nu de ingrediënten en gebruiksvoorwerpen met het kruisteken (naar het brood toe (dus niet op je eigen lichaam).

Want van U is het Koninkrijk en de kracht en de heerlijkheid van de Vader, en van de Zoon en van de Heilige Geest, nu en altijd en in alle eeuwen. Amen.

Heer, Jezus Christus, Zoon van God, ontferm U over mij, zondaar.
Heer, Jezus Christus, Zoon van God, ontferm U over mij, zondaar.
Heer, Jezus Christus, Zoon van God, ontferm U over mij, zondaar. 

Gebeden wanneer de prosphora klaar is

Almachtige God, dit brood dat ik heb gebakken, vertegenwoordigt iedereen in mijn familie en in mijn gemeente. Ik offer mezelf aan U, mijn hele leven, in nederige gehoorzaamheid en totale toewijding aan U. Ik plaats mezelf op Uw heilige altaar door dit brood om door U te worden gebruikt op elke manier waarvan U denkt dat het zal helpen Uw koninkrijk te vergroten. Aanvaard mijn geschenk en maak mij waardig om het grotere geschenk te ontvangen dat U mij zult geven wanneer U dit brood wijdt en het aan mij teruggeeft als Uw Kostbaar Lichaam.

Zegen de voltooide prosphora met het kruisteken naar het brood toe (dus niet op je eigen lichaam).

Want met heel mijn hart bied ik U dank aan, Vader, Zoon en de Heilige Geest, nu en voor altijd, en tot in de eeuwen der eeuwen. Amen.

Door de gebeden van onze heilige vaders, Heer Jezus Christus, onze God, ontferm U over ons en red ons. Amen.

 

Wat te doen met verdorde prosfora?

Velen weten niet hoe ze heilig brood goed moeten bewaren. Net als elke ander gebakken brood, gaat prosphora na een tijdje droog worden en velen weten niet wat ze hiermee moeten doen. De oplossing hiervoor is om het brood te weken in wijwater en het op te eten. Een alternatief is om het de volgende zondag er op mee te nemen en aan de priester te geven.

Wil je het eerst bewaren dan dient deze te worden bewaard in de iconenhoek bij de iconen. Voor langdurig bewaren wordt het aanbevolen om brood in een papieren zakje te doen.

kerk brood

Prosper was beschimmeld is, of in verval is geraakt

Als het heilige brood is verslechterd, wordt het beschouwd als het resultaat van een nalatige houding ten opzichte van het heiligdom en bevelen de geestelijkheid aan om voor deze zonde te biechten. Voor diegenen die geïnteresseerd zijn in wat te doen met een beschimmelde prosphora, is het belangrijk om te weten dat je ermee moet handelen op dezelfde manier als met andere heiligdommen die je moet vernietigen. Hierin zijn verschillende opties:

.1 Begraaf op een ongestoorde plek, dat wil zeggen, waar mensen niet overheen lopen.

.2 Gooi het in de rivier, maar het is belangrijk dat het niet aan de kust of kant blijft hangen, dus bind het aan een steen.

.3 Het is ook mogelijk om de vervallen prosfora naar de kerk te brengen waar het door een priester zal worden verbrand.

.4 Priesters mogen het brood malen en het aan de vogels geven, maar het is verboden om kruimels op de grond te gooien, dus leg ze op een plank. Het is echter wel verboden prospiratie te geven aan dieren zoals in een honden bakje of dergelijke.