Peetouderschap

De doop is een heilig sacrament in de Russisch orthodoxe kerk die maar één keer in het leven van een dopeling gegeven wordt. Wanneer iemand gedoopt wordt dan zijn het de peetouders die de nieuwe dopeling naar het altaar begeleiden. Om peetouder te zijn heeft een diepe betekenis en een behoorlijke verantwoordelijkheid. Veel mensen weten echter niet wat het peetouderschap in de orthodoxe kerk inhoud of hoe het in zijn werking gaat. In deze pagina vind je de praktische informatie. Voor de theologische inhoud adviseren we je om in gesprek met een orthodoxe priester te gaan.

Moeten beide peetouders orthodox zijn?

Misschien ben je opzoek naar een goede peetouder of ben je juist gevraagd om peetouder te worden tijdens een orthodoxe doop. Dan is het belangrijk om te weten waar je aan begint. Laten we daarom beginnen met de belangrijkste vraag die veel gesteld wordt.  Moeten beide peetouders orthodox zijn om peetouder te zijn? 

Om deze vraag te beantwoorden moeten we eerst inhoudelijk ingaan op wat een peetouder is. Een peetouder is vaak een zeer gerespecteerde lid van de orthodoxe kerk die een behoorlijke kennis bezit over het orthodoxe geloof. Dat wil echter niet zeggen dat de peetouder orthodox moet zijn, maar zowel als ouder als beoogde peetouder moeten wel een paar dingen overwegen voor ze deze beslissing maken.

orthodoxe peetouders

Omdat we in Nederland leven en er niet altijd de luxe is om beide peetouders orthodox te hebben, is het belangrijk dat één peetouder tenminste orthodox is. De voorkeur zal altijd uitgaan naar beide peetouders omdat niet alleen de theologische reden voor peetouderschap er is, maar ook de praktische kant van de cultuur hier een belangrijke rol in speelt. Als peetouder draag je namelijk zorg voor de geestelijke opvoeding van je peetkind. Omdat geestelijke complexe vragen soms niet zo makkelijk aan ouders gevraagd kunnen worden en er niet altijd een priester/diaken in de buurt is, valt het op de peetouder zijn/haar schouder hier uitleg te geven. Vandaar de gerespecteerde orthodoxe met behoorlijke geestelijke kennis. Belangrijk is wel dat de tweede peetouder wel uit het christelijke geloof voortkomt. Hoewel niet orthodoxe mensen toch een behoorlijke kennis kunnen bezitten over het geloof missen er twee optieken hier. Het belangrijkste is het geestelijke gevoel. Men kan een theologische uitleg geven over iets waar men kennis over heeft, maar gelooft deze dat ook? Praktische wordt er dan vaker gerefereerd naar wat “zijn” invulling op vragen zijn door niet orthodox gelovigen. Het is dus erg moeilijk om een geestelijk antwoord te verschaffen voor iemand over iets waar je zelf niet in gelooft. Het tweede belangrijke punt is waar de kennis vandaan komt. orthodoxe peetouders gaan naar een orthodoxe kerk waar zij zelf al hun hele leven onderwezen worden in het orthodox geestelijke leven. Niet orthodoxen halen deze kennis vaan uit literatuur, internet, gesprekken met orthodoxen enz. Het kan dus zijn dat de adviezen die je geeft aan je peetkind niet kloppen omdat je geen 100% zeker geverifieerd kader hebt.   

Uiteindelijk zijn het de ouders die over hun kind beslissen wie de peetouders worden. Nimmer mag er dwang achter zitten waarin men meent dat er “recht” is om peetouder te worden, of als tegen verplichting neer gezet kan worden. Dus om het antwoord af te ronden, je hoeft niet orthodox gelovige te zijn om peetouder te worden mits, de andere peetouder wel orthodox is, en jij ook aan de regels voldoet (scroll verder naar beneden).  

Wat doet een peetouder?

De taken van een peetouder worden vaak voor lief genomen. We horen maar al te vaak iemand zeggen “dat is mijn petekind” zonder dat er enige vorm van sacrament ooit aan te pas is gekomen. Hoewel dit natuurlijk niet klopt hebben deze mensen het echter niet helemaal mis omdat zij refereren naar de liefde en de hechte band naar de jongere die zij bedoelen. En dat is nu juist een belangrijke eigenschap binnen het orthodoxe peetouderschap.

Het is belangrijk dat de peetouder samenwerkt met de ouders van het petekind. Praat vaak met de ouders van het petekind over zijn of haar leven, geestelijk en anderszins, en vraag hoe je kunt helpen. Ouders kunnen vaak een ander perspectief en een andere gewillige hand gebruiken om hun kinderen naar volwassenheid te begeleiden. Ouders kiezen peetouders die hen zullen versterken, mensen tot wie onze kinderen zich kunnen wenden als de ouders niet cool genoeg zijn om naar hen te luisteren, en wanneer ze moeilijke waarheden moeten horen van iemand die van hen houdt. Ouders kunnen niet zeker weten of ze te streng of te soepel zijn, peetouders zijn een goed klankbord om dit te bespreken als het om het petekind gaat. De peetouders kunnen na de ouders de contactpersoon voor noodgevallen van het kind zijn, zodat de seculiere wereld op de juiste manier op de peetouder vertrouwt wanneer de crisis toeslaat. Gebruikelijk is het dan ook dat de ouders kaarsen aansteken en bidden voor de peetouders van hun kinderen elke keer dat ze een kerk binnengaan na dat ze hun familie en persoonlijke gebeden opzeggen. Eveneens is het ook gebruikelijk dat de peetouders ook voor hun petekind bidden, maar dus ook voor de ouders van het petekind.

 

Peetouder en petekind moeten een hechte en liefdevolle relatie ontwikkelen. Zoals met elke relatie, moet deze spirituele relatie worden gekoesterd en verzorgd om zich te kunnen ontwikkelen. De beste manier om deze relatie te laten groeien is door gebed. Bid voor je peetouder en zijn/haar familie. Door dit te doen moedig je een relatie aan en geef je deze de spirituele basis om op te groeien.

Als je je peetouder begroet, moet je de liefde en vertrouwdheid voelen die je met je eigen ouders hebt. Het is NIET ongepast om je peetouders te knuffelen of te kussen, zoals je je eigen ouders zou doen.

doopkaars

Gebruikelijk is ook dat het petekind elke keer als ze een kerk binnenkomen een kaarsje aansteken en voor hun peetouders bidden, hun gezinsgebed opzeggen en hun persoonlijke gebeden opzeggen. Daarnaast neemt het petekind de naamdag van de peetouders in acht. Vier het met een speciaal bezoek en diner als je in de buurt bent, en geef een “geestelijk georiënteerd” geschenk om het te vieren, zoals een spiritueel boek over het leven van de beschermheilige, een nieuw icoon, enz.

Houd contact via telefoon of e-mail als je peetouder buiten de stad of over de hele wereld woont. Gebed en liefde in Christus kennen geen afstand!
Er komt een tijd dat je peetouders ouder zijn geworden en minder volledig bij je kunnen zijn door ziekte of misschien een verpleeghuisplaatsing. Denk eraan om voor hen te blijven bidden en ze vaak te bezoeken of te schrijven om jullie relatie te onderhouden. Vraag om hun advies, ook al ben je volwassen.

Eindelijk zal er een dag komen waarop je peetouders in de Heer zullen rusten, je beeld van je peetouders in gedachten zullen houden om vrede en herinneringen aan liefde en wijsheid te brengen. Bid daarom voor je peetouders en bied herdenkingsdiensten aan ter nagedachtenis aan hen. En bid voor hen zoals ze voor jou in de hemel zullen blijven doen.

Maar wat als je peetouderschap niet meer werkend is?

Hoewel de ouders grote zorg en veel gebeden hebben bij het kiezen van de peetouder voor hun kind, groeit de relatie soms na de doop niet. Het is triest dat uw kind zijn peetouder zijn verantwoordelijkheden niet nakomt, maar het kan gebeuren. Als de peetouder na herhaalde pogingen niet reageert en aangezien het zo belangrijk is voor onze kinderen om de invloed van een “peetouder” te hebben, vraag u zelf dan af: “Wie van mijn beste orthodoxe vrienden zou met mijn kind dan kunnen omgaan en als een geestelijke mentor kunnen dienen? ” Bespreek de situatie met uw geestelijke vader. Vraag God om uw inspanningen te leiden. Vraag die persoon om over de taak na te denken en erover te bidden. Als die persoon akkoord gaat, laat uw kind dan weten dat deze persoon er voor hem/haar is. Als de persoon niet akkoord gaat, blijf bidden en vragen. Heb vertrouwen dat God in de geestelijke behoeften van uw kind zal voorzien en een ander persoon naar u toe zal leiden.

De regels van peetouderschap

Er zijn zeker wel wat regels aan peetouderschap volgens de canons van de orthodoxe kerk. Deze regels gelden voor orthodoxe, en niet orthodoxe peetouders. 

1) Tenminste één van de peetvader of meter moet een orthodoxe christen zijn. Een persoon mag niet als peetouder dienen als zijn of haar huwelijk niet is gezegend door de orthodoxe kerk, of, indien burgerlijk gescheiden, hem of haar geen kerkelijke echtscheiding is verleend,

2) De rol van de peetvader/meter houdt rechtstreeks verband met de doop. Aangezien het kind niet in staat is de noodzakelijke geloofsbelijdenis af te leggen, staat de sponsor ervoor in.

doopfont

3) De peetvader/meter moet klaar zijn om de geloofsbelijdenis van Nicea in het kerkslavisch of in het Nederlands te reciteren. Gedurende de opeenvolgende zondag na de doop moet de peetvader/meter de jong gedoopte naar het Heilig Altaar dragen om de Heilige Communie te ontvangen.

4) Volgens de traditie van de orthodoxe kerk moet het kind bij de doop één naam van een heilige orthodox-christelijke oorsprong worden gegeven. De peetvader/meter noemt de jong gedoopte vanaf nu ook bij deze naam.

5) Een peetvader/meter mag niet zelf nog een kind zijn, de partner van de gedoopte zijn, nog mogen biologische ouders van het kind zelf optreden al peetvader/meter.

6) Omdat er een dogmatisch en canoniek ingevoerde geestelijke relatie bestaat tussen de peetouder en het petekind, heeft de Kerk als gevolg daarvan bij synodische beslissing het huwelijk tussen de peetouder en zijn of haar petekind verboden. Bovendien is het huwelijk tussen de peetouder en de biologische ouder (vader of moeder) van het petekind ook verboden (Justinian Novella 530, en Canon 53 van de Trullan Synode).

Ik heb het peetouderschap geaccepteerd, wat moet ik allemaal doen?

Er zijn hier en daar wat dingen die de peetouder(s) regelen voor de doop van hun nieuwe petekind. Besef dat deze dag in het teken staat van de nieuwgeboren die gedoopt wordt in de naar van Christus onze verlosser. Daarnaast zijn het de peetouders die deze dag voor grotendeels de taak zullen vervullen. De biologische ouders zullen in deze dag dus niet zo gek veel hoeven te doen. De voorbereidingen voor een doop neemt nog al wat taken met zich mee en dit zijn dan ook de eerste taken die je als peetouder moet gaan nemen en bespreken. Neem dus ruim voor de doop de tijd om met de ouders van de kleine, en de andere peetouder een afspraak te maken om de dingen die gedaan moeten worden/aanbesteed moeten worden te bespreken.  

Kruisje aan een kettinkje, Tijdens de doopdienst wordt kruisje met het kettinkje op het kleine doop altaar gelegd. dit kettinkje wordt tijdens de eredienst omgedaan om de nieuw gedoopte. Wanneer het om een jong gedoopte gaat dan zijn hier speciale kinderkruisjes voor te verkrijgen bij de kerk.

Doop kaars, De doopkaars is een grote witte kaars die aangestoken wordt tijdens de doopdienst en waarmee de drie keer om tocht wordt gedaan. Deze speciale doopkaarsen kunt u halen bij de kerkwinkel, of een priester. Erg belangrijk is het ook om deze kaars mee te nemen de eerst volgende zondag voor de eerste communie waarin 1 peetouder het kind (als eersten die ter communie gaan) draagt, en er achter aan de andere peetouder met de aangestoken doop kaars. De doopkaars gaat na afloop met de ouders mee naar huis en wordt meestal thuis in de iconenhoek gelegd. 

Witte doop jurk, Tijdens de doop (er vlak voor of na) wordt de kleding verwisselt in een witte doop jurk. Het maakt niet uit of het om een jongen of een meisje gaat. Deze doopjurken zijn vaak bij een kerkwinkel te verkrijgen, of via internet te bestellen (ook voor volwassen formaat).

Icoon, De nieuw gedoopte krijgt de naam van een heilige binnen de orthodoxie. Het is dan ook gebruikelijk dat de peetouders een icoon cadeau doen van deze heilige. Bestel dit icoon echter op tijd en geef dit icoon vlak voor de doopdienst aan de priester gezien deze op het kleine doop altaar komt te staan. Soms is het icoon van de desbetreffende heilige moeilijk te krijgen of is er zelfs misschien helemaal niet. Ter vervanging kan voor een meisje het Moeder Gods icoon gebruikt worden, en voor een jonge het Christus icoon. 

Begeleiden voor de heilige communie, De eerst volgende zondag na de doopdienst tijdens de Goddelijke Liturgie wordt er communie voor het eerste door de nieuw gedoopte de heilige gave gegeven. Wanneer iedereen ter communie mag dan is het de nieuw gedoopte die als eerste de heilige gave krijgt. Geef dit als peetouder even aan bij de diaken / altaardienaar/ lector zodat de priester dit weet. Vergeet niet dat je als peetouder ook ter communie gaat, en dus ook moet gaan biechten. De ene peetouder houdt het kind vast, terwijl de andere peetouder voorop gaat met de doopkaars aangestoken (gedoopte krijgt wel eerst de gave)

Cadeau, Tja, je bent nu eenmaal peetouder, en net als met je eigen kinderen verwen je die graag. Het is dan ook gebruikelijk om een cadeau te geven aan de pas gedoopte tijdens de trapeza (nazit waarin iedereen eet drinkt en feest viert). 

Priester diensten, De priester zal niet uit zich zelf geld vragen voor het verlenen van de doop, maar geef de priester wel een bedrag. Hij heeft tijd vrij gemaakt voor de doop van jouw petekind en zoals je misschien wel weet is de tijd van een priester kostbaar. Daarnaast krijgt een priester niet betaald van een overheid of een centrale instelling. Hij leeft uitsluiten van de giften van de parochianen. 

Zaaltje huren, Soms wordt de trapeza in een bijgebouw van de kerk gehouden, of bij de ouders thuis wanneer het om een klein gezelschap gaat. In dat geval hoef je geen zorgen te maken. Maar soms is hier geen mogelijkheid voor, in dat geval zal je een zaaltje moeten huren om het na feest (trapeza) te kunnen vieren. Traditioneel wordt er vaak zelf gekookt, maar als dit geen mogelijkheid blijkt te zijn, zijn het ook de peetouders die vaak de catering regelen.    

Extra informatie

– Binnen de Russisch orthodoxe traditie wordt een peetouder een kum (man), of kuma (vrouw) genoemd omdat zijn het Kumstvo (peetouderschap) op zich hebben genomen. Wanneer men refereert binnen het gezin naar beide de peetouders dan wordt het woord Kumovi gebruikt. De kum en kuma wordt binnen de Russische traditie dan ook echt een onderdeel van “de familie” waarin zowel ouders, als peetkind regelmatig om geestelijke advies gevraagd wordt. 

– Binnen sommige orthodoxe tradities wordt na afloop van de doopdienst het kind in de armen van de moeder gelegd door de peetouder voor de hele kerkgemeente. Terwijl ze het kind ontvangt, dat nu is gedoopt, kust ze de hand van de peetouders als teken van de geestelijke relatie die tussen de peetouders en het gezin tot stand is gebracht. Dit is een christelijke uiting van dankbaarheid en respect. Wanneer u niet zeker weet of dit gebeurd, vraagt dit dan expliciet voor de doop dienst aan de priester, of bespreek dit gezamenlijk met ouders en de andere peetouder.

– Binnen sommige orthodoxe tradities kan het zijn dat de jong gedoopte na de doopdienst even gegeven wordt aan de priester waarin deze de jonge dopeling meeneemt in de heilige altaar ruimte. Dit gebeurd uitsluitend alleen bij gedoopte jongetjes en niet meisjes. Wanneer u niet zeker weet of dit gedaan gaat worden, of wilt u dit expliciet juist, geef dit dan na de doopdienst aan bij de priester.