Over de orthodoxie

Voorwoord

Het is belangrijk te weten dat hier een basisuitleg gegeven wordt over de de orthodoxe kerk geschiedenis, en het verdere verloop hiervan. Er wordt in geen zins een theologische diepe uitleg gegeven, of verschillen besproken over diverse Christelijke stromingen, of het geloof zelf. Hiervoor kunt u het best in gesprek gaan bij de dichtstbijzijnde orthodoxe priester gezien dit onder catechese valt.

Cross XLI, by Adam Stanislav

Misbruik van de term "Orthodox"

Als men vandaag de dag het internet op gaat en alleen al de term “Orthodox” in typt, dan komt je van alles tegen. Wees daarom behoedzaam in het dagelijkse leven over welke mensen deze term gebruiken, en vooral waarvoor. Om een voorbeeld te geven. Er is een artikel van het CiP (christelijk informatie platform) met als titel “Orthodoxe christenen worden steeds meer weggezet als rariteit”  De inhoud van dit artikel gaat over een conservatieve protestantse stroming en hun insteek op het dagelijkse leven. U zult het misschien al merken. Dit artikel wijst deze Protestantse christelijke stroming als Orthodoxe christen. De term orthodox is hier dus ongepast en is vergelijkbaar met wanneer Jehova getuigen zich zelf tot een gereformeerde stroming zouden erkennen. Iets waar de Protestantse kerken zich zelf ook van zouden distantiëren. Het probleem zit hem dat mensen orthodox, en conservatief door elkaar heen halen, en deze vervolgens de zelfde uitleg aan toe kennen. 

Dus wat is Orthodoxie? Hiervoor moeten we terug gaan naar het grote schisma van 1054. Verderop wordt de inhoud hiervan verklaard, maar het het effect was de scheuring in de “ongesplitste kerk” (er waren geen verschillende christelijke stromingen). Na de schisma ontstonden er twee kerken. De Rooms Katholieken (westelijk Europa), en de Orthodoxen (oostelijk Europa). Dit was 500 jaar voor de reformatie in westelijk Europa. De oostelijke kerk adopteerde het Griekse woord “orthódoxos” (ορθόδοξος) wat wij in het Russisch herkennen als “pravoslavnyy” (православный). Dit woord betekend vrij vertaald “De juiste leer”.

icoon concilie nice 324

Icoon van de concilie van Nice 325

In de eerste Concilie van Nicea in 325 werd de Geloofsbelijdenis van Nicea werd vastgesteld. Deze is op het Eerste Concilie van Constantinopel in 381 gewijzigd als de Geloofsbelijdenis van Nicea-Constantinopel. Alle latere concilies hebben dit beschouwd als de hoeksteen van de orthodoxie aangaande de leer van de Drie-eenheid. Dit waren de canonieke kerken voor het Schisma. Met andere woorden, deze kerken hadden het recht om zich zelf orthodox te noemen. De Rooms Katholieke kerk zou echter uiteindelijk in 1054 hier uit vallen en dus volgens de orthodoxe leer niet meer canoniek zijn.

Uit de Rooms katholieke kerk volgt in 1517 de afsplitsing wat wordt gezien als reformatie. Hierin wordt niet meer vast gehouden aan de zeven concilies als legitieme. De conclusie is dat buiten de kerken welke bij de eerste Concilie van Nicea in 325 aanwezig waren, er geen anderen zich zelf orthodox kunnen noemen omdat deze (A) Niet canoniek zijn met de kerken van de de eerste Concilie van Nicea in 325 omdat deze christelijke stromingen simpelweg nog niet bestonden, en (B) de reformatorische kerken de zeven concilies welke door “orthodoxen” als legitieme wordt beschouwt, niet aanvaarden. 

Het is dan ook zeer ironisch dat vandaag de dag er organisaties zijn die zich zelf associëren met een Griekse woord welke 1000 jaar terug is overeengekomen door een totaal andere christelijke kerk over wat de inhoud van het woord orthodox betekende. En deze zich ongevraagd zelf zo noemen. Wanneer u dus een artikel leest waarin de term “Orthodoxen christenen” genoemd wordt, weest u er dan bewust van dat dit over de orthodoxe kerken gaat volgens zeven concilies. Elk andere vorm van gebruik van dit woord is misleid.

Cross XLI, by Adam Stanislav

De ongesplitste kerk

Voor het grote schisma van 1054 tussen de Latijnse Rooms Katholieke kerk (westen) en de Byzantijnse, latere orthodoxe kerken (oosten) was er wat we nu noemen de “ongesplitste kerk”. Christus gaf aan zijn apostelen (In de orthodoxe kerken erkennen wij 70 apostelen) waarvan de twaalf die Christus in zijn leven volgden en het meest belangrijk waren mee dat zij heen moesten gaan en het blijde nieuws moesten verkondigen. Vele apostelen vertrokken vanuit Israël naar noord, oost, zuid en west.

Met namen op het noord/oostelijke continent (Griekenland, Turkije en Armenië) en het zuidelijke continent (Afrika) kwamen de apostelen aan en begonnen kerken om Christus blijde boodschap te verkondigen. 

Gedurende duizend jaar breide het Christendom zich uit over de Europese en Afrikaanse continenten. Zelf in het Oostelijk gelegen continent Azië zijn tekenen en bewijzen te vinden waarin Christendom  begon te leven en er niet allen kerken, maar gehele steden werden gesticht waar Christenen woonden. 

Al vroeg in het Chistendom werden drie bisschoppen, welke bekendstonden als patriarchen erkend. Deze waren de bisschop van Rome, de bisschop van Alexandrië en de bisschop van Antiochië. Kort hierop volgende de bisschoppen van Constantinopel / Istanbul (als bisschop van het toenmalige machtscentrum van het Romeins / Byzantijnse Rijk) en van Jeruzalem (als bisschop van de stad waar Jezus is gekruisigd en verrezen) toegevoegd. Gezamenlijk overzagen deze vijf bisschoppen het algehele Christendom in de wereld volgens de woorden in Mattheüs 18:18-19

Want dit zeg Ik u: alles wat u op aarde bindend verklaart, zal ook in de hemel bindend zijn. En alles wat u op aarde ontbindt, zal ook in de hemel ontbonden worden. 19 Dit moet u vooral weten: als twee van u het hier op aarde eens zijn over iets dat u mijn hemelse Vader vraagt, zal Hij het voor u doen.  

icoon van de 70 apostelen

   Ikoon Synaxis van de 70 apostelen

Cross XLI, by Adam Stanislav

De grote schisma van 1054

In de 11e eeuw (1054) vond het grote schisma plaats tussen het oostelijke en het westelijke deel van het Christendom. Dit leidde tot de scheiding tussen de Byzantijnse of terwijl orthodoxe Patriarchaten en de Rooms-Katholieke of latijnse Kerk. De oorzaak daarvan moet gezocht worden in de culturele en theologische verschillen tussen Oost en West, evenals invloed welke beide kanten op de Christelijke gemeenschap genoten.

De paus, patriarch van Rome zag zichzelf als opvolger van Petrus en eiste ook het gezag over de Oosterse patriarchaten op. De patriarch van Constantinopel was echter van mening dat hij, als leider van het “nieuwe Rome”, de spirituele leider was van de héle Kerk. Wanneer de paus van Rome beweerde dat hij de opvolger van Petrus was, overeenstemmend Mattheus 16:19, verwezen de patriarchen van het oosten naar Mattheus 18:18, waar uitdrukkelijk geschreven staat dat de 12 apostelen samen dezelfde autoriteit hadden.

Bovendien waren er ook een tegenstrijdigheden over de canonieke en juridische status van de kerk binnen het Rijk. Het wantrouwen werd nog groter door de culturele en nationale verschillen tussen het Griekse oosten en het Latijnse westen.

kaart schisma van 1054

De confrontatie tussen Oost en West duurde, met tijdelijke pauzes en periodes van vrede, van midden 9e eeuw tot 1054. De rechtstreekse aanleiding tot het schisma was de toevoeging door de Westerse Kerk van het Filioque aan de geloofsbelijdenis of het Credo van Nicea-Constantinopel. Aangezien deze toevoeging niet door een oecumenisch concilie was aanvaard, kon de Oosterse Kerk deze onmogelijk accepteren. Het Oosten beschouwde het Filioque als theologisch onjuist. Een legaat van de paus van Rome excommuniceerde de Kerk van Constantinopel en alle andere Orthodoxe Kerken, die de toevoeging van het filioque niet aanvaardden. Paus Leo IX excommuniceerde de patriarch van Constantinopel, en Michaëlus Caerularius deed op zijn beurt de paus in de ban.

Na de scheiding tussen het patriarchaat van Rome en de oosterse patriarchaten namen de al bestaande verschillen tussen hen verder toe in aantal. Niet enkel voor wat betreft de liturgische praktijk in de eredienst, maar evenzeer ging dit op voor de canonieke en de dogmatische verschillen. Door de middeleeuwse kruistochten, vooral de Vierde Kruistocht, verslechterden verder de relaties tussen de orthodoxen en Rome.

De orthodoxe Kerk definieert zichzelf als trouw aan het onveranderlijk apostolisch geloof. Haar apostolische ‘originaliteit’  en ’katholiciteit’ garandeert haar verticale volheid van de ‘Goddelijke waarheid’. De ‘door God bestemde redding van alle volkeren’ wil ze nastreven door horizontale verspreiding van die waarheid over de wereld zonder deze te veranderen op de voor veranderende maatschappij.

Cross XLI, by Adam Stanislav

De Russisch Orthodoxie

Heilige Cyrillius en Heilige Methodius
De Oosters-Orthodoxe kerk, met als centrum Constantinopel, zond missionarissen naar Oost-Europa en het Midden-Oosten om mensen te bekeren en om relaties te verbeteren met omliggende gebieden. Cyrillius en Methodius waren twee broers uit Griekenland die in dienst van de Orthodoxe kerk werden uitgezonden naar Moravië, een 9e-eeuws koninkrijk in Oost-Europa. Zij probeerden de lokale bevolking te bekeren door de Bijbel naar de Slavische talen te vertalen. Om dit gemakkelijker te maken, ontwikkelden ze een speciaal alfabet voor de Slavische spraak. Dit ‘Cyrillische’ alfabet is nog steeds in gebruik in veel Slavische landen, zoals Rusland. De twee broers werden voor hun inspanningen beide heilig verklaard.

Vladimir van Kiev
Zo verspreidde het Orthodoxe christendom zich geleidelijk in Oost-Europa. De uitzaaiing van het christendom in de Russische landen raakte in een stroomversnelling toen Olga, regentes van het rijk Kiev Rus’, zich liet dopen in 957. Haar kleinzoon Vladimir van Kiev verklaarde vervolgens in 988 dat het Orthodoxe christendom de staatsreligie van zijn rijk zou worden. Het Orthodoxe christendom legt de nadruk op ascese, de onthouding van aardse begeerten om dichter tot Jezus te komen. Om deze reden werden er in Kiev Rus’ veel kloosters opgericht.

Moskou
Wegens een machtswisseling in Kiev Rus’ in de 14e eeuw, verplaatste de hoofdstad van Kiev naar Moskou. Hiermee verhuisde ook de zetel van de kerkelijke leiding. Deze geestelijke leiders waren aanvankelijk ondergeschikt aan de Orthodox christelijke leider in Constantinopel, de patriarch. In 1453 werd Constantinopel echter veroverd door de Ottomaanse Turken en werd daarmee het machtscentrum van de Oosters-Orthodoxe kerk gebroken. De Russisch-Orthodoxe kerk werd een op zichzelf staand autocephale Kerk, met haar hoofdstad in Moskou. In 1589 nam de metropoliet Job van Moskou met toestemming van de oecumenische patriarch van Constantinopel – die zelf onder Ottomaanse overheersing te lijden had – de titel patriarch aan.

icoon heilige vladimir van kiev

  Ikoon van de Heilige Vladimir van Kiev

Cross XLI, by Adam Stanislav

Orthodoxie vandaag

Hoewel alle stromen orthodoxe kerken in westelijk Europa redelijk gering bleven (tot de laatste 70 jaar). Zien we vandaag de dag steeds meer kerken verschijnen in westelijke landen. één van de redenen is dat Protestantse kerken, en Rooms Katholieke kerken steeds meer worstelen om kerk gaande bezoekers met namen van een jongere generatie vast te houden. Dit is geen zins dan ook een verwijt naar deze kerken toe, maar wij moeten hier uit concluderen dat met de hedendaagse maatschappij geloven in een religie en dan het Christendom met namen onder vuur ligt. Terwijl de jaren verstrijken begint het voor de alledaagse maatschapij steeds meer een taboe te worden om in een religie te geloven omdat deze vaak conflicteert met de alledaagse wensen en behoeften van de mensen.  De orthodoxe kerken echter waren in het westen nog relatief onbekend. Mensen die interesse omwille van cultuur achtergrond de kerken bezochten voelden zich geraakt door de Liturgische erediensten. Dit heeft er wellicht mee te maken dat de orthodoxe kerken zich vasthouden aan hoe erediensten gevierd werden van het begin van het Christendom (dus zo puur mogelijk bij de originele bron) en zich dus niet aanpassen aan de hedendaagse maatschapij. Wanneer een individu kiest voor christus als zijn verlosser, dan is de individu verantwoordelijk om zijn hedendaagse leven in de maatschappij aan te passen op zijn geloof. Het geloof kan zich immers nooit aanpassen op de altijd veranderende hedendaagse maatschappij, nog geloven wij dat dit niet de wil van God is. Neem u dan ook deze woorden niet te licht, want het aanpassen van je hedendaagse leven op je geloof is zeker een enorm moeilijke taak om te doen voor elke gelovige.  

Russisch orthodoxe kerk te Tokyo

Kathedraal van de Heilige Verrijzenis in Tokio, Japan

Orthodoxe kerken overal te wereld

De structuur tussen alle orthodoxe kerken in de wereld is niet iets om makkelijk op een website uit te leggen. En dit is maar goed ook waarschijnlijk gezien het laat zien dat door 1000 jaar heen de orthodoxe kerken zijn uitgespreid over de hele wereld en ons geloof in Christus groeiende is.

De orthodoxe kerken hebben geen registratie proces in de vorm van een lidmaatschap welke wordt bijgehouden. Wij baseren ons op de groei van het aantal orthodoxe kerekn in de wereld welke wel bijgehouden wordt. Zonder bezoekers kan er geen kerk bestaan. Dus wanneer een nieuwe kerk ontstaat mogen wij er vanuit gaan dat er genoeg mensen bezoeken om deze kerk te kunnen onderhouden in haar bestaansrecht. Het totaal aantal gelovigen wordt dan ook geschat tussen de 225 tot 300 miljoen gelovigen.

Ook het beginnen van een orthodoxe kerk/klooster in een stad is geen makkelijke opgaven. Het verijst genoeg bezoekende parochianen, een priester welke sacramentele erediensten kan houden. En doorzettingsvermogen, zelfs bij tegenslagen. 

Orthodoxe kerk structuur ter wereld

Om toch een basis begrip te kunnen meegeven over de orthodox kerkelijk structuur in de wereld hebben wij hier als uiterste basis het hier onder uitgelegd.
Wij erkennen geen equivalent voor de hoogste autoriteit, met name de paus. Voor orthodoxen is Christus zelf de hoogste autoriteit binnen de kerk.  In principe zijn alle bisschoppen gelijk, in de praktijk zijn er bepaalde gradaties. De oecumenisch patriarch van Constantinopel is het ereprimaat van de gehele Oosters-orthodoxe Kerk (= de “primus inter pares” of de eerste onder de gelijken), hij is de ‘voorzitter’. Hij heeft echter een moreel leiderschap, geen autoritair.

Men maakt een onderscheid tussen autocephale en autonome Kerken:
De autocephale Kerken of Kerken met een eigen hoofd worden bestuurd door een patriarch, metropoliet of een aartsbisschop. Zij bestaan uit:

> De “oude” patriarchaten: Constantinopel, Alexandrië, Antiochië en Jeruzalem. (Rome maakt geen deel meer uit als een patrichaat) 
> De “nieuwe” patriarchaten: Moskou, Servië, Roemenië, Bulgarije en Georgië.
> De andere autocephale Kerken: Griekenland, Cyprus, Polen, Albanië, Tsjechië en Slowakije.

De autonome Kerken zijn semi-zelfstandig. Zij hebben hun eigen organisatorische structuur, maar hangen voor de benoeming van bisschoppen af van een patriarchaat.
De voornaamste zijn de Russisch-orthodoxe kerk in het buitenland (New York), de Orthodoxe Kerk in Amerika (Washington) en die van Finland (Kuopio), Estland (Tallinn), Letland (Riga) en Moldavië (Chisinau).

Er zijn ook grote groepen orthodoxe christenen die in de diaspora leven: in West-Europa, Noord- en Zuid-Amerika, Australië, Alaska, China en Japan (Tokio). Daarnaast zijn er een aantal voornamelijk Griekse en Russische ‘missiekerken’ in Afrika, Indonesië, Korea, enz.

Binnen landen kunnen vervolgens Bisdommen ontstaan. Wanner een land klein is, zoals Nederland, dan is er maar 1 bisdom. Die van Den Haag en Nederland. Maar in enorm groot land zoals Rusland zijn er meerdere bisdommen. Dit noemen we dan een Diocese.

Mocht u verdere vragen hebben of meer willen weten over het orthodoxe geloof vandaag de dag. Dan kunt u ons mailen op info@orthodoxekerkzwolle.nl