ORTHODOXE KALENDER

Voorwoord

Het is belangrijk te weten dat hier een basisuitleg gegeven wordt over de orthodoxe Liturgische jaar kalender geen zins hier een theologische diepe uitleg voor gegeven wordt over de inhoud, of haar feesten. Hiervoor kunt u het best in gesprek gaan bij de dichtstbijzijnde orthodoxe priester gezien dit onder catechese valt.

Cross XLI, by Adam Stanislav

Wat is de orthodoxe kerkkalender

De orthodoxe liturgische kalender beschrijft en dicteert het ritme van het leven van de orthodoxe kerk. Aan elke datum zijn passages uit de Heilige Schrift, Heiligen en herdenkingsgebeurtenissen gekoppeld, evenals vaak speciale regels voor vasten of feesten die overeenkomen met de dag van de week of de tijd van het jaar in relatie tot de belangrijkste feestdagen.

Er zijn twee soorten feesten in de orthodoxe kerkkalender: vast en verplaatsbaar. Vaste feesten vinden elk jaar op dezelfde kalenderdag plaats, terwijl verplaatsbare feesten elk jaar veranderen. De beweegbare feesten zijn over het algemeen gerelateerd aan Pascha (Pasen), en daarom wordt de cyclus van beweegbare feesten de Paascyclus genoemd.

icoon alle heiligen

Russisch icoon met de afbeelding van de heiligenkalender (18e-19e eeuw)

De orthodoxe kalender word ook wel gerefereerd als de juliaanse kalender. In het hedendaagse leven houden we echter vast aan de gregoriaanse kalender.
De oorsprong van het meningsverschil over de dag waarop de geboorte van Jezus officieel moet worden gevierd, gaat helemaal terug tot het jaar 325 na Chr., toen een groep christelijke bisschoppen het allereerste oecumenische concilie hield. Een van de belangrijkste agendapunten op het Eerste Concilie van Nicea was het vaststellen van een vaste datum voor de belangrijkste feestdag van het christendom, Pasen. Daarbij besloten ze om uit te gaan van de Juliaanse kalender, de op de zon gebaseerde tijdrekening die in 46 v. Chr. op advies van de Egyptische astronoom Sosigenes werd ingevoerd door de Romeinse heerser Julius Caesar, in een poging om de chaotische Romeinse maankalender te verbeteren. Echter zijn we als orthodoxe er van bewust dat het vaste punt het Pascha zelf is en dat correcties omwille van tijd ondergeschikt staan aan het Heilige Pascha feest. 

Een jaar volgens de juliaanse kalender is gemiddeld elf minuten langer dan het tropisch jaar. Daardoor loopt de kalender in duizend jaar 7,6 dagen achter op de zon. In 1582 werd met de invoering van de gregoriaanse kalender deze systematische afwijking gereduceerd, en eenmalig de opgelopen afwijking gecorrigeerd. Het verschil tussen de beide kalenders zit erin, dat de gregoriaanse kalender per 400 jaar 3 schrikkeljaren minder telt dan de juliaanse kalender: in de gregoriaanse kalender zijn alle hele eeuwjaren die geen veelvoud zijn van 400, geen schrikkeljaar (al zijn ze uiteraard wel door 4 deelbaar). De jaren 1700, 1800, 1900, 2100, 2200 en 2300 zouden in de juliaanse kalender schrikkeljaren zijn, in de gregoriaanse zijn ze dat niet. De jaren 1600, 2000, 2400 enzovoorts zijn ook in de gregoriaanse kalender schrikkeljaren.

Pascha (Pasen) is verreweg de belangrijkste dag in het kerkelijk jaar, en alle andere dagen zijn er op de een of andere manier van afhankelijk. Pascha valt van jaar tot jaar op verschillende kalenderdata, berekend volgens een strikte set regels  Terwijl de Vaste Cyclus begint op 1 september , begint de nieuwe Paascyclus op “Zacheus-zondag” in de Slavische traditie of de “Zondag van de Kanaänitische Vrouw” in de Griekse traditie (het begin van het voorbereidende seizoen voor de Grote Vasten), elf zondagen voor Pascha, en gaat door tot de Zacheüszondag of zondag van de Kanaänitische vrouw van het volgende jaar. De epistel- en evangelielezingen in de Goddelijke Liturgie gedurende het hele jaar worden bepaald door de datum van Pascha.

Cross XLI, by Adam Stanislav

de orthodoxe kalender in het dagelijkse gebruik

Vandaag de dag gebruikt iedereen (ook orthodoxen) de gregoriaanse kalender voor praktisch gebruik. Daar ontkomen we nu eenmaal niet aan. Wanneer men een zakelijke afspraak probeert in te plannen en een orthodoxe gelovige zou hier de juliaanse kerkkalender voor gebruiken dan komt deze zeker behoorlijk wat dagen te laat op de afspraak. Het gaat hier geenszins ook niet om het praktische dagelijkse leven, maar om het Liturgisch kerkelijke leven. 

Binnen de kerk hanteren we de juliaanse kalender. Dat wil zeggen dat alle kerkelijke feesten, het vasten, de dagen van de Heiligen volgens deze kalender gaan. In de westelijke kerken worden deze gehanteerd volgens de gregoriaanse kalender om de 11 minuten tijdsverschil te corrigeren.  Dit is dan ook waarom Rooms Katholieken kerst 24/25 december van een jaar vieren, en orthodoxe kerken 7/8 januari van een jaar. 

In het dagelijkse leven hebben veel orthodoxe huishoudens een juliaanse kerkelijke kalender van het jaar in hun huis hangen. Dit zijn prachtig versierde poster kalenders die men thuis vaak in de keuken of bij de eettafel ophangt. Deze kalander kan men vrijwel in het begin van elk orthodox kalander jaar (1 september) bij kerk winkeltjes kopen.

Aan het einde van een kalender jaar kan men twee dingen doen met de kalender. Het eerste is de iconen van alle afgebeelde Heiligen uitknippen en deze in een fotolijstjes door het huis heen zetten, of geven aan mensen. De tweede optie is om deze vervolgens bij de koop van de nieuwe kalender weer in te leveren. Deze gaan dan vervolgens weer aan de priester gegeven.     

Elk jaar wordt er in de kerkwinkel van Zwolle een aantal exemplaren te koop aangeboden. Echter zijn deze klein in aantal en is het dus belangrijk hier tijdig bij te zijn (eerste dienst na 1 september) als u een exemplaar wilt kopen want de regel op=op is van toepassing.   

orthodoxe poster kalender

Natuurlijk zijn we in de 21e eeuw ook met de tijd mee gegaan. Daarom gebruiken veel orthodoxe gelovigen ook een mobiele app om de orthodoxe feestdagen bij te houden. Deze mobiele apps komen zowel voor de traditioneel gebruikte juliaanse kalender. Maar ook voor de feestdagen in de gregoriaanse kalander (sommige orthodoxe kerken gebruiken de gregoriaanse kalender). 

Hieronder vind u twee veel gebruikte apps voor beide kalanders  voor de orthodoxe feestdagen die u op uw mobiel kunt downloaden. Echter zijn deze alleen voor android mobieltjes. Mocht u vragen hebben over de iOS versie, mailt u ons dan op info@orthodoxekerkzwolle.nl

Kalender in het Engels & Russisch

Russisch versie is een aparte app. Is ook te zetten
in het juliaanse volgens omschrijving