iconen hoek

Uitleg over de iconenhoek

De iconen hoek in een orthodox huishouden is een belangrijk centraal punt binnen het gezin om hun orthodoxe leven ook thuis te kunnen onderhouden. Het Orthodoxe geloof praktiseren begint en stopt immers niet met naar de kerk gaan alleen. Elke dag weer in ons dagelijkse leven ontmoeten wij Christus in alles wat wij doen. Om te bidden voor alles wat deze dag ons gaat brengen, of het danken voor alles wat de dag ons gebracht heeft. Dit is dan ook erg belangrijk voor elke orthodox gelovige.

Ook beperkt het gebruik van iconen aan een iconen hoek/muur zich niet alleen tot deze plek, maar door bijna elke kamer in het huis heen. Daarover wordt verder op ingegaan. Hoewel er geen regels zijn voor het hebben van een orthodoxe iconen hoek/muur, zijn er zeker wel degelijk een soort gezegde “guidelines” over hoe dit traditioneel gezien goed gedaan kan worden. Maar voorop staat dat het hebben van een iconen hoek/muur belangrijker is dan de inrichting hiervan of het hebben van alle elementen.

Cross XLI, by Adam Stanislav

wat heb ik nodig?

.1 Iconen
Laten we het eerst hebben over het meest belangenrijke in een iconen hoek/muur namelijk de iconen zelf. Het belangrijkste zijn twee degelijk formaat iconen van Christus (Pantocrator) welke altijd aan de rechter kant hangt wegens dat Hij aan de rechter Hand van God staat, en een Moeder Gods icoon (Heilige Maria) welke aan de linker kant hangt. Deze staan centraal in elke iconen hoek. Vervolgens worden hier onder iconen geplaatst van de beschermheilige van de kerk waar u als parochiaan naar toe gaat. In het geval van de auteur van de website de Heilige Aartsengel Michaël. Hier omheen bevinden zich iconen van de beschermheilige van het gehele gezin. Dus wanneer de vader als orthodoxe naam Sergei heet, dan hangt er misschien een icoon van de Heilige Sergius van Radonezj. Zo geld dit voor alle gezins leden. Dan hangen sommige mensen nog de iconen van de beschermheilige van hun stad of land hierbij. Voor Nederlandse mensen kan dit bijvoorbeeld de Heilige Willibrord zijn, de beschermheilige van Nederland. Natuurlijk kan elk icoon in de iconen hoek/muur van heiligen of feesten, hier in is geen regel maar de iconen horen echter wel onder het Christus en de Moeder Gods iconen te hangen.

Soms hebben mensen een icoon met een metalen, zilveren of zelfs gouden voorplaat er op. Dit wordt ook wel een Riza genoemd. Hierin is het hoofd, de handen en voeten van het icoon wel zichtbaar. Wanneer iemand de weergegeven Heilige enorm dankbaar is voor Zijn/Haar voorbedes kan het zijn dat deze een Riza voor het icoon laat maken. Dit kan ook zijn omdat het icoon al generaties in de familie zit en met elke generatie van overdracht van het icoon de zoon/dochter de Riza verder laat versieren of uitbouwen. 

Tip!: Wanner men een nieuw icoon heeft, neem deze mee naar de eerst volgende eredienst en vraag aan de priester of deze tijdens de eredienst in het heilige altaarruimte mag verblijven. De priester zal dit icoon dan ook zegenen.

.2 Kruis
In het midden tussen het Christus icoon en het Moeder Gods icoon wordt vaak een kruis geplaatst. Dit kruis symboliseert de opstanding van Christus omdat Hij voor onze zonden aan het kruis heeft geleden. Deze kruizen zijn vaak orthodoxe kruisen gemaakt van hout welke ook icoon beschilderingen hebben, maar hoewel ik als auteur van deze website zelf wel zoon dergelijk kruis heb, zijn deze behoorlijk moeilijk te vinden in Nederland. Een normaal orthodox kruis of generiek kruis volstaat ook. 

.3 Lampada

De lampada is hangende lamp aan drie kettingen met vaak een rood glaasje hierin. Deze komen ook voor in mooi versierde porseleinen of anders kleurige glazen hanglampen voor. Wanneer men maar 1 icoon heeft hangt deze door middel van een hanger recht voor het icoon waarin het glaasje precies voor het midden van het icoon hangt. In het geval van meerdere iconen of een iconen hoek wordt deze in het midden tussen de Christus en Moeder Gods icoon (voor het kruis langs) gehangen. Men kan er ook voor kiezen om twee lampada’s te gebruiken waarin er voor elk van de iconen (Christus en Moeder Gods) een lampada hangt. In de rode glaasjes van de lampada liggen waxine lichtjes, of dit zijn olie lampen (ivm veiligheid wordt aangeraden waxine lichtjes te gebruiken). Elke ochtend wordt voor de eerste gebeden de lampada aangestoken en deze wordt aan gelaten tot deze opbrand. Brand een nieuw waxine lichtje in de Lampada bij bijvoorbeeld het avond eten of avond gebeden. 


Tip!: Leg het zakje waxine lichtjes in de vriezer, dan gaan deze veel langer mee tijdens het branden dan normaal. 

icon-corner

Voorbeeld van twee lampada’s hangende voor de iconen

.4 Bijbel en gebedenboek

Bij een iconen hoek/muur hoort vaak een plankje waar diverse dingen op kunnen liggen. Hier ligt ook de bijbel en het gebedenboek van het gezin. Er zijn weinig mensen die elk gebed voor elk moment van de dag uit hun hoofd kennen en gezien er altijd gebeden wordt naar de iconen hoek/muur is het belangrijk deze bij de hand te hebben. Men kan dit gebedenboek pakken om de gebeden te lezen tijdens de verschillende dag delen. De bijbel wordt in sommige gevallen gebruikt om uit te lezen na het eten.  

.5 Wit kleed 

Belangrijke iconen (of soms allemaal) hebben witte kleden achterlangs of er overheen. Deze lange rechthoekige doeken zijn versierd met rode beduursel aan weerseinde. Natuurlijk heeft niet ieder een wit doek voor elk icoon en een simpele manier om dit op te lossen is door 1 kleed door midden van dakvorm boven het Christus icoon, Kruis en Moeder Gods icoon te hangen. Daarnaast kan dit elk wit langwerpige kleed zijn.   

.6 Kleine palm takken of wilgen takken

Tijdens palm zondag (de zondag voor Pascha) vieren orthodox gelovigen het feest van de intocht van Christus onze verlosser in Jeruzalem. Hierbij worden kleine palm takken of wilgen takken gebruikt tijdens de Goddelijke Liturgie om alle iconen te versieren. Aan het einde van deze eredienst krijgen de kerk bezoekers deze gezegende takken mee naar huis om te gebruiken voor hun eigen iconen thuis. Deze palm/wilgen takken worden boven op een icoon geplaatst (meestal beetje geschoven aan de spijker waar deze aan vast hangen). Het is belangerijk dat deze palmen/wilgen takken afkomstig zijn van de eredienst van Palmzondag gezien deze gezegend zijn. Doorgaans worden deze het hele jaar op de iconen gehouden tot de volgende Palmzondag, maar in het geval dat deze zo erg uitdrogen dan is het belangrijk deze dus te verbranden en niet weg te gooien in de prullenbak. Geef ze desnoods terug aan uw priester.     

.7 Persoonlijk gezegende voorwerpen

Tijdens het leven van een Orthodox gelovige maakt hij sacramenten of reizen mee (pelgrimage) welke maar 1x in een leven voorkomen. Een goed voorbeeld hiervan is het ontvangen van het doop sacrament. Hiervoor wordt een doop kaars gebruikt waarin het icoon van Christus, De moeder Gods of een Heilige staat. Deze wordt vervolgens tijdens zijn doop, en eerste communie (de aansluitende zondag) aangestoken. Vele orthodox gelovigen kiezen ervoor deze persoonlijke items bij de iconen muur/hoek te bewaren. Hierin danken zij elke dag ook weer dat zij in de genade van God de Heilige Geest mogen ontvangen. 

.8 Andere gezegende voorwerpen

Als laatste ligt op het plankje vaak andere gezegende voorwerpen welke de orthodox gelovigen verkregen hebben van priesters of kerkdiensten zoals het heilige water (feest van Theofanie), heilige oliën, Chotki’s (gebeden armband), Phrospora (gezegende brood), wierook, etc. Deze voorwerpen worden soms op speciale momenten gebruikt door het orthodoxe gezin of tijdens de alledaagse bezigheden van een individu.    

iconen tafel
Cross XLI, by Adam Stanislav

Hoe zet ik dit allemaal neer

De iconen hoek/muur

Het maken van een iconen hoek/muur heeft geen vereisten en is zeker gebonden aan de opbouw van de huiskamer. Dit betekend in werkelijkheid dat een iconen hoek/muur overal in de kamer gemaakt kan worden en zelfs niet eens aan de muur gemaakt hoeft te worden, maar gewoon een apart tafeltje voor gemaakt kan worden. Maar willen we kijken hoe het traditioneel gedaan wordt dan zijn er wel degelijk wat “guidelines” voor het maken van een dergelijke hoek.  

    • De iconenhoek heeft traditioneel een hoek gezien dit niet de rest van de inrichting in de weg staat en het niet der maten aandacht trekt van bezoekers welke niet geloven.  Wanneer dit niet de voorkeur is of onhandig blijkt te zijn dan kan dit ook gewoon aan de muur gedaan worden. Daarnaast wordt er ook wel eens verkozen om dit op een klein tafeltje in de hoek te doen.
    • De iconen hoek/muur heeft altijd de voorkeur om richting het oosten gezien je dan altijd bij de heilige stad Jeruzalem uitkomt. als dit echter niet kan dan kan je natuurlijke elke windrichting kiezen.
    • Wat ook een voorkeur heeft is om de iconen hoek/muur bij de eettafel te hebben (wanneer het gezin hier altijd gezamenlijk dagelijks aan eet). Dit heeft als reden dat het gezin hier gezamenlijk samen komt en dus samen voor het begin van het eten de gebeden doet. Dit kan dan ook niet meer gezien worden als een praktische voorkeur.

    • Een traditie welke bijna niet meer gepraktiseerd wordt is om de iconenhoek in een gesloten kasje, afgesloten ruimte, of onder een doek te hebben. Dit heeft er mee te maken dat tijdens de Soviet Unie orthodox gelovigen vervolgt werden door de autoriteiten. Dit is echter niet een advies tenzij er persoonlijke beweegredenen zijn om het praktiseren van het orthodoxe geloof privé te houden.

De iconen in andere kamers

Vandaag de dag is het heel gewoon om in bijna elke kamer van het huis iconen te hebben. Zo wordt er vaan in de gang van het huis een icoon gehangen zodat bezoekers bij binnenkomst een heilige kunnen begroeten. In de slaapkamer om de avondgebeden te doen voor het slapengaan. In de keuken om zegening te vragen tijdens het voorbereiden van het eten. en natuurlijk overal in de woonkamer zodat de heiligen aanwezig zijn in alledaagse praktijken van het huishouden. 

Daarnaast hebben orthodox gelovigen vaak ook een klein icoon in hun auto of tas tijdens het reizen, of hebben zijn een hele kleine vorm van iconen hoek/muur op hun werk staan. hiervoor worden vaak tweeluik of drieluik iconen gebruikt. 

Daarnaast hebben orthodox gelovigen vaak ook een klein icoon in hun auto of tas tijdens het reizen, of hebben zijn een hele kleine vorm van iconen hoek/muur op hun werk staan. hiervoor worden vaak tweeluik of drieluik iconen gebruikt. 

Deze twee en drieluik iconen worden ook vaak gebruikt wanneer een orthodoxe gelovige ergens anders verblijft dan in zijn eigen huis. Hierin kan hij toch zijn gebeden onderhouden.

Cross XLI, by Adam Stanislav

Wat moet ik doen met een kapot icoon?

Eigenlijk is hier maar 1 helder en duidelijk antwoord op. Een beschadigd icoon die niet meer zijn Liturgische waarde kan voltrekken zal verbrand moeten worden. De beste oplossing hiervoor is om deze te geven aan de lokale priester. Deze zal vervolgens dit volgens gebruik met wierook verbranden. Een alternatieve mogelijkheid is om naar een iconenschrijver te gaan om te kijken of deze nog gerestaureerd kan worden. Maar probeer ten alle tijden deze niet naar een kringloop te brengen of zelfs weg te gooien. Hier onteer je de afgebeelde heilige mee.