Hoe gaat een eredienst precies?

Voorwoord

Hieronder staat beschreven hoe een orthodox gelovige zijn/haar geloof tijdens een eredienst praktiseert. Hier staat NIET inhoudelijk uitgebreid de betekenis van handelingen of de mysterie van een orthodox gelovige beschreven. Hiervoor kunt u het best in gesprek gaan bij de dichtstbijzijnde orthodoxe priester gezien dit onder catechese valt.

Ook moet er benadrukt worden dat niet elke kerk bezoeker dit allemaal doet, en is het ook belangrijk te onderstrepen dat niks een verplichting is mits de bezoeker aan bijvoorbeeld sacramenten wil deelnemen. Wel word het geapprecieerd wanneer niet-orthodoxe bezoekers tijdens een eredienst bepaalde gebruiken respecteert. Dit staan natuurlijk geheel ter keuze van de bezoeker zelf. Voor het voorbeeld beneden nemen wij de ere dienst van de Goddelijke Liturgie als voorbeeld. Er zijn echter andere Eredienst vormen maar het meeste hieronder beschreven voltrekt zich op de zelfde manier in deze Erediensten. Als lezer wil ik u op voorhand wijzen dat dit een behoorlijke lange lees is. Om u dit makkelijker te maken hebben we gebruik gemaakt van een fictief orthodox gezin die deze eredienst bezoekt.

Cross XLI, by Adam Stanislav

Voor de eredienst begint

We nemen voor interpretatie het fictief orthodox gelovig gezin van Vanja. Vanja komt met haar gezin bij de parochie aan waar de ere dienst wordt gevierd. Voor dat ze de kerk binnen gaat slaat ze haar kruis teken. Zij en haar gezin doen dit omdat ze er van bewust zijn dat ze het huis van God binnen gaan. Het kruisteken wat ze maakt doet ze door de eerste drie vingers samen te voegen (de duim, de index vinger, en de middenvinger). De laatste twee vingers (ring vinger en de pink) drukt ze tegen haar hand palm.

kruisten met hand

“De eerste drie vingers welke samen komen staan voor de orthodox praktiserende zijn geloof in de heilige drie eenheid. Vader, Zoon en de Heilige Geest. De overige twee vingers die in de palm gedrukt worden staan voor Christus zijn waarlijk natuur. Goddelijk en Menselijk”

Het kruis teken wordt vervolgens eerst bij het hoofd geraakt (uit naam van de Vader), om dan naar de borst/hart te gaan (naam van de Zoon), daarna gaat zij van rechts, naar links (welke voor de bescherming van de heilige geest gaat).

1. Hoofddoeken en sluiers
Vanja en haar twee dochters doen vervolgens een hoofddoek of sluier over hun hoofden. Dit gebruik in de orthodoxe kerken komt voort uit 1 Korinthe 11:3-10 waarin het volgende beschreven staat:

“Iedere vrouw echter die bidt of profeteert met onbedekt hoofd, onteert haar eigen hoofd, want het is precies hetzelfde alsof zij kaalgeschoren is. Want als een vrouw het hoofd niet bedekt heeft, laat zij zich dan ook maar kaalknippen. Als het echter voor een vrouw schandelijk is kaalgeknipt of kaalgeschoren te zijn, laat zij dan het hoofd bedekken.” 

Vanja haar man en haar zoon hebben niks op hun hoofden. Dit is omdat hij het beeld en de heerlijkheid van God is. De vrouw is echter de heerlijkheid van de man. De man immers is niet uit de vrouw, maar de vrouw uit de man.

Daarnaast is het ongepast voor een vrouw om over be-bloot lichaam zich tot een eredienst te wenden. Dit is natuurlijk de verantwoordelijkheid van een ieder zelf. Maar is het wel te benadrukken dat hiermee aanstoot gegeven kan worden door andere kerk bezoekers.

2. Gebedenbriefjes
Bij de ingang van de kerk loopt Vanja langs een tafel met twee stapeltjes met blanco gebedenbriefjes. Een kerk bezoeker is druk bezig namen in te vullen op één van de briefjes.  Het eerste stapeltje briefjes is rood gekleurd versierd en heeft bovenaan als titel “De levenden”. Het tweede stapeltje briefjes is Zwart versierd en heeft als titel “De overledenen”.  Op deze briefjes worden de namen geschreven van alle mensen welke de orthodox gelovige wil dat er voor gebeden wordt. Sommige namen hebben “N.O” er achter staan wat indiceert dat de opgegeven naam “niet orthodox” is. 

Vanja vult echter geen briefjes in omdat zij haar eigen gebedenboekje heeft. Hier in staan de naam van al haar dierbare en deze zal ze na afloop dan ook weer mee naar huis nemen.

Wel neemt ze van de tafel een “prosphora” mee. Dit is een klein zuur gebakken stukje heilig brood van ongeveer 5cm en wordt vaak gebruikt wanneer een orthodox gelovige een specifieke reden heeft om te bidden voor één, meerdere, of alle dierbaren in haar gebeden boekje. 

De gebedenbriefjes/boekjes worden met/of zonder prosphora vaak onder het ikoon op de middelste analoi gelegd zodat een altaardienaar deze kan ophalen en mee kan nemen naar de heilige altaar ruimte.  Men kan ook voor de linker of de rechter deur bij de iconenstase gaan staan om persoonlijk de gebedenbriefjes te geven aan een altaardienaar. Deze komt vervolgens naar je toe om ze in ontvangst te nemen. 

gebeden briefjes en prosfora

3. Kaarsen van bijenwas.

Aan de andere kant van de tafel met gebedenbriefjes staat een klein winkeltje met een oud vrouwtje er achter. Vanja pakt vijf bijenwas kaarsen. Ze betaald het oude vrouwtje en geeft een kaars aan haar man en ieder van haar drie kinderen. Nu kan iedereen binnen Vanja haar gezin een ikoon kiezen en een gebed voor zichzelf of voor een ander bidden. Vervolgens branden zij het kaarsje in één van de geel gouden kandelaren. De bijenwas kaarsen branden gedurende de hele eredienst maar als zij eerder opbrand loopt meestal één van de parochianen naar voren om de kaars te doven.   

“De heilige Hiëronimos schrijft in de 4e eeuw het volgende hierover; “worden kaarsen aangestoken, zelfs bij volle dag, op het ogenblik waarop men aanvangt met het lezen van het Evangelie. Niet om de duisternis te verjagen, maar als teken van vreugde….” Om in dit licht het licht terug te vinden waarvan sprake is in de psalm (119,105): “Uw woord is een lamp aan mijn voeten en een licht op mijn weg”.

iconen op analoi

4. De drie ikonen op de analoi

Voor de iconenstase/heilige altaar ruimte staan drie analoi. Vanja loop rustig en eerbiedig naar de middelste analoi toe. Ze maakt drie keer haar kruis teken die ze met elk kruis teken afsluit door te buigen en haar tenen te raken uit eerbied voor het ikoon. Vanja benadert dan het ikoon en en kust deze uit liefde voor de afgebeelde heilige en legt haar hoofd er op om een kort persoonlijk gebed te doen.

Ze steekt haar gebeden boekje met de prosphora onder het ikoon en brand haar bijenwas kaarsje bij de geel gouden kandelaar.  Rustig loopt ze achteruit en doet nog een kruis teken voor ze de andere twee ikonen op de anloi met het zelfde gebruik benaderd.

Vanja loopt naar achter de kerk en gaat bij haar gezin staan om te wachten tot de eredienst begint.

Het vereren van de ikonen op de analoi kan gedurende de hele dienst gedaan worden. Wel wordt er rekening mee gehouden dat de orthodox gelovige een priester of andere bezoekers hiermee in de weg lopen.

De middelste analoi staat meestal iets naar voren. Hierin ligt vaak de ikoon van de heilige(en) waar de parochie naar vernoemd is. Met orthodoxe feestdagen ligt hier vaak het ikoon van de heilige(en)/of gebeurtenis waar de feestdag voor gevierd wordt. De analoi aan de linker kant draagt vaak het icoon van de Moeder Gods, of een andere zeer belangrijke heilige en wordt meestal gebruikt door de priester bij het sacrament van de biecht. De rechter analoi heeft tijdens de feestdagen het ikoon van de heilige(en) van de parochie, of een andere zeer belangrijke heilige(en) welke voor de parochie of de feestdag geldt. Een analoi kan meer dan één ikoon dragen en wordt meestal ook versierd met bloemen. Wanneer een parochie zeer oud is of wel vermogend is wordt de bekleding op de analoi ook aangepast op de kleur van de feestdag. De meeste parochies hebben echter deze luxe niet.  

5. Het kussen van de priester’s hand

Vanuit de heilige altaar ruimte loopt de priester naar Vanja toe om haar en haar gezin te begroeten. Vanja legt haar rechterhand open in haar linker handpalm terwijl de priester zijn rechter hand naar haar uitsteekt en pakt deze vast. Vanja buigt haar hoofd en kust de priester zijn hand terwijl de priester met een kruisteken haar zegent. Ook Vanja haar man en haar kinderen doen dit. Vervolgens begint de priester een kort gesprek met Vanja over wat persoonlijke dingen voordat deze weer terug naar de heilige altaar ruimte gaat om de eredienst te beginnen.

Het vragen van een zegen bij het ontmoeten of afscheid nemen van een priester is altijd gebruikelijk binnen de Orthodoxie. Meestal zal een priester dit niet uitzicht zelf doen maar zal een orthodox gelovige dit uitzicht zelf kenbaar maken met het ineen leggen van de handen en het gebogen hoofd. De priester weet immers niet of diegene die hem op de gewone wereldse manier begroet die zegen wenst en of hij ontvankelijk is voor Gods zegen, en dan is het gebaar van zegening een verspilling van een Goddelijke genade.

Bij het kussen van de rechter hand na de zegening gaat het in geen geval om een verering van de priester als persoon zelfs niet als bedienaar van het ambt, maar de kus op de priesterhand drukt de kus uit op de rechterhand Gods die de zegen geeft. Het kussen van de hand wordt alleen gedaan bij priesters / monniken of hogere hirargen binnen de orthodoxe kerk. Dus niet bij diakenen, lezers, of altaardienaars.

6. De hele eredienst staan

Vanja staat met haar gezin te wachten tot de eredienst begint. In de Rooms Katholieke en Protestantse kerken vinden we vaak stoelen of banken voor de bezoekers om in te zitten. In orthodoxe kerken wordt er de gehele dienst gestaan. De reden hiervoor is dat we met onze volle bewustzijn een houding moeten kunnen aannemen welke uit eerbied voor God. 

Natuurlijk zijn er banken/stoelen aanwezig voor de ouderen, minder validen, en wanneer een bezoeker het lange staan niet kan volhouden. Een Goddelijke Liturgie kan al snel twee uur duren en om twee uur tijdens een dienst te gaan staan is best veel gevraagd van een lichaam. Bovendien is dit geenszins een verplichting.

Echter doormiddel van bewust gebed, en herhaaldelijk erediensten bij te wonen went het lichaam hier aan en is het op den duur makkelijker vol te houden.

eredienst te zwolle
Cross XLI, by Adam Stanislav

De eredienst begint

Het is druk in de kerk op deze winternacht merkt Vanja op. Er zijn veel mensen gekomen naar deze eredienst. Er zijn ook veel geestelijke mensen aanwezig die elk een andere taak voldoen tijdens een eredienst. Een altaardienaar pak bij het middelste analoi de gebedenbriefjes en brengt deze naar de heilige altaar ruimte terwijl een Diaken nog wat laatste aanwijzingen geeft aan de lezer en het koor voor dat de eredienst begint. 

vader jewsewy

7. De priester/monniken & diaken

Priesters/monniken zijn de geestelijke die een eredienst lijden. Alleen door middel van een priester (of hogere hirargen) kan een sacrament geopend worden en kan een eredienst zoals een Goddelijke Liturgie voltrokken worden.

Een priester kan tijdens een eredienst bijgestaan worden door een diaken. Ook een diaken is zonder al te veel uit te wijden over de verschillen een priester binnen de orthodoxe kerk, echter mag deze geen sacramentele taken op zich nemen. 

De priester heeft uitsluitend het epitrachiel om zijn hals – met een citaat uit Psalm 132 – vergelijkbaar met een stola. Dit is bij uitstek het priesterkleed. Ten slotte bekleed hij zich met de felon (priestermantel) met een citaat uit Psalm 131. De kleding is altijd een verwijzing naar Christus.

De kleur van de kleding Zijn evenmin zeer belangrijk. Bij de belangrijkste feesten van Christus zoals Pasen en Kerst is de kleur wit; voor de Moeder Godsfeesten is het blauw; in de periode van de Grote Vasten is het violet. De overige kleuren die we gebruiken zijn: groen, rood en zwart.

Ook de diaken en altaardienaars passen zich in zijn kledij aan met de kleuren van de feesten. De altaardienaars hebben echter een iets minder gedetailleerde bekleding dan de Priester en de diaken.

Zo beginnen zij gezamenlijk de voorbereiding van de dienst. Binnen de orthodoxe kerk kennen wij geen ouderlingen zoals Protestanten of Rooms Katholieke kerken hebben.

8. De lezer begint de uren voor te lezen

Het is muis stil in de kerk. Vanja voelt een hoest opkomen maar houdt deze in. Plots begint rechts voor in de kerk een man in een zwart monnik gewaad hardop uit een boek voor te lezen. Het is de lezer. Hij begint de eredienst met het vragen van de zegen aan de priester en het lezen van de uren, en later zal hij de apostel lezing doen. De lezer spreekt luidkeels maar overschreeuwt het niet. Daarnaast wisselt hij de zinnen in hogere en lagere tonen. 

De gewijde lezer draagt een zwart monnik kleed genaamd een prodrasnik.  Hij draagt hierbij geen kruis om zijn nek. Omdat Vanja en haar gezin naar een Russisch orthodoxe kerk in Nederland gaan, zijn er verschillende mogelijkheden voor de lezing betreft de taal. Of alle uren worden eerst in het Nederlands en dan in het Russisch gedaan. Of de eerste uur lezing wordt in de eerste taal gedaan, en de tweede uur lezing in de tweede. 

9. Altaardienaars jong & oud

Vanja kijkt haar oog hoek en ziet haar zoon stiekem zwaaien richting het altaar. Ze corrigeert hem zacht met één woord terwijl ze ziet dat er vanuit het altaar stiekem terug gezwaaid wordt.

Het vriendje van Vanja haar zoon is een altaardienaar. Altaardienaars zijn jongens/mannen welke de priester/diaken assisteren met de dienst. Er gebeurd nu eenmaal veel tegelijkertijd in een altaar ruimte en een priester heeft mede daarom vaak hulp hierbij nodig. Altaardienaars zijn uitsluitend mannelijk  maar kunnen al van kind af aan dienen in het altaar. Vaak dragen de jongere jongens de kaarsen of halen zij de gebedenbriefjes bij de analoi op terwijl de oudere altaardienaars assisteren in wat complexere benodigdheden. Binnen veel orthodoxe gezinnen wordt het als een grote eer beschouwt wanneer een gezinslid als altaardienaar mag functioneren. Het aantal altaardienaars wat dan ook nodig is hangt vaak af van de grote van de parochie, en hoeveel priester mee celebreren. 

orthodoxe altaar dienaars

10. Gesproken talen tijdens een eredienst

Tijdens de eredienst leest de priester veelvuldig passages bij het voorbereiden van de gaven. Echter merkt ze ook op dat priester een Slavische taal spreek waarvan ze sommige woorden als Russische kan opmaken, maar het grotere geheel van deze lezingen niet verstaat. Als snel heeft ze door dat de priester in de oude “Kerkslavische” taal spreekt. 

kerkslavische teksten

Kerkslavisch ( црькъвьнословѣньскъ ѩзыкъ , crĭkŭvĭnoslověnĭskŭ językŭ , letterlijk “Kerk-Slavische taal”), ook wel bekend als Kerkslavonic, is de Slavische liturgische taal gebruikt door de orthodoxe kerk

Kerkslavisch vertegenwoordigt een latere fase van het Oudkerkslavisch , en is de voortzetting van de liturgische traditie die aan het einde van de 9e eeuw door twee broers in Thessaloniki , de heilige Cyrillus en Methodius , werd geïntroduceerd in Nitra , een belangrijke stad en religieus en wetenschappelijk centrum van Groot-Moravië ( gevestigd in het huidige Slowakije ). Daar werden de eerste Slavische vertalingen van de Schrift en liturgie uit het Koine-Grieks gemaakt.

Zoals eerder beschreven is Vanja met haar gezin in een Russisch orthodoxe kerk in Nederland. Omdat het kerkslavisch deel uitmaakt (niet verplicht) van de erediensten, betekend het eigenlijk dat een Russisch orthodoxe eredienst in Nederland te maken heeft met drie talen. Het kerkslavisch, Russisch, en Het Nederlands. Echter hoewel kerkslavisch een Slavische taal is welke verwant is aan het Russisch, kan Vanja dit niet verstaan. Hiervoor is studie nodig.   

11. Het koor zingt in volle glorie

Tijdens de diensten wordt gezongen door het koor. Vanja neuriet zachtjes mee omdat ze de lieren al van jongs af  geleerd heeft toen zij naar de kerk ging. Misschien is na deze eredienst de uitgelezen kans om de koor dirigente aan te spreken en te vragen of ze ook bij het koor mag. 

In orthodoxe kerken wordt niet gezongen door de bezoekende parochianen zoals men in Nederland misschien gewend is in Rooms Katholieke, of Protestantse kerken. Dit wordt gedaan door een koor. één van meerdere reden hiervoor is dat elke eredienst andere zang gebruikt wordt, er tussen zang priester gebeden/zegen in de heilige altaar ruimte uitgeoefend wordt, en de gezangen niet altijd in één taal zijn. 

Kleine kerken hebben vaak één of twee koor leden. Bij de wat grotere kerken kan dit soms oplopen tot twaalf geleid door één dirigent. 

het koor te zwolle

12. De preek en de intochten

Tijdens de eredienst zijn er twee momenten dat de priester met diaken/altaardienaars via de linker deur van de ikonenstase naar buiten komen. De altaardienaars gaan met kaarsen aan weerskanten van de priester staan. Bij de tweede intocht leest de priester uit de bijbel voor Vanja luistert aandachtig. De priester leest het eerst voor in het Nederlands, en vervolgens het zelfde gedeelte in het Russisch. 

Niet veel later komt de priester uit de heilige altaar ruimte en verteld over het net verkondigde evangelie. Hij verteld hoe Vanja en haar gezin dit kunnen interpreteren en dit in haar alledaagse gezinsleven kunnen gebruiken. Het is een geestelijke bezinning die Vanja niet alleen doet denken hoe zij met dingen omgaat, maar ook anders over laat voelen.

13. De Ikonenstase

Elke keer dat Vanja geconcentreerd kijkt wat er tijdens de Goddelijke Liturgie gaande is worden haar ogen getrokken naar de ikonenstase. De wand met drie deuren die de heilige altaar ruimte scheid van de rest van de kerk waar Vanja zich bevind, is een prachtig bewerkte houten kunstwerk. De ikonen die in de muur bewerkt zijn geven Vanja een waarlijk geestelijk verlangend gevoel om hier in de kerk te zijn. Toch wordt Vanja heel even nieuwsgierig wat er wachter de deuren in de Heilige altaar ruimte zich afspeelt. Een gedachte die ze al snel laat varen.

iconenstase 2

De iconenstase is typerend voor een orthodoxe kerk. De wand scheidt het aardse van het Hemelse. De meeste orthodoxe kerken hebben een enorm gedetailleerd uit hout gesneden wand met één rij. De ikonenstase van een orthodoxe kerk bevat minimaal twee groot afgewerkte ikonen. Aan de linker kan de Moeder Gods, en aan de rechter kant Christus onze verlosser, refererende dat Hij aan de rechter hand van God zit. Wanneer er meer ruimte is voor de iconenstase zijn aan beide kanten meerdere iconen toepasbaar. Dit kan soms wel eens oplopen tot acht of tien ikonen van heiligen. In het midden bevind zich de koninklijke deuren. Aan de linker kant bevind zich een deur welke ook wel diakendeur, of noord deur genoemd. Aan de rechter kant bevind zich de zelfde dergelijke deur welke ook diakendeur of zuid deur genoemd.  Tijdens een eredienst worden de koninklijke deuren geopend door de priester. Alleen hij passeert hier door.

De oudere en/of grotere kerken, of kathedralen binnen de orthodoxe kerk hebben ook in de hoogte waarin sommigen zelfs tot het plafond reiken. De plaatsing van de heiligen per rij heeft een hiërarchie. Op verder foto’s in de uitleg ziet u ook wel twee staande vlakken met ikonen er op. Wanneer een orthodoxe kerk niet eigenaar van een gebouw is (zoals in Zwolle het geval), maar deze ruimte huurt. Wordt er gebruik gemaakt van een mobiele ikonenstase welke makkelijk weer weg te bergen is na een eredienst.  

nieuwe kaldinista van Zwolle

14. De wierookbrander (Kadilnitsa)

De priester loopt tijdens de eredienst langs met een wierookvat ook wel genaamd een Kadilnitsa (Кадилница). Eerst gaat hij langs de ikonen op de ikonenstase, vervolgens loopt hij langs de ikonen die liggen op de analoi’s. Daarna passeert hij de lezer en het koor. En gaat dan de kerk rond. Vanja en haar gezin stappen naar achter zodat de priester, diaken en altaardienaars voldoende ruimte hebben om langs hun te lopen. Vanja buigt haar hoofd terwijl ze stappen naar achteren doet. 

Voor de orthodoxen vertegenwoordigt het branden van wierook de gebeden van de gelovigen die opstijgen naar de hemel als een zoet ruikende spirituele geur. Een vaak gezongen psalm tijdens het censuur is: “Laat mijn gebed opstijgen als wierook voor U, het opheffen van mijn handen als het avondoffer.” Sommige orthodoxen gebruiken een staande wierookvat ook op hun huisaltaren. 

Vaak wordt een kadilnista gebruikt door de diaken, maar als deze niet tijdens een eredienst aanwezig is dan is het de priester zelf die de kadilnista gebruikt. De kadilnista is een prachtig vormgegeven wierookvat welke vaak met bellen omringt is. Binnen in de Kadilnista brand een groot stukje houtskool waar drie, a vier wierook korrels openliggen welke een milde zoete geur verspreiden. 

15. De Apostel lezing

Vanja heeft inmiddels tijdens de eredienst haar hoofd gebogen en haar ogen gesloten en heeft zonder door te hebben haar gebeds ketting ook wel genaamd een “chotki” gepakt. Ze is diep verzonken in persoonlijk gebed. Opeens is ze in volle aandacht er bij, de lezer is naar voren gelopen en buigt zijn hoofd naar het altaar terwijl hij het apostolische boek omhoog houdt om de zegen van de priester te vragen. Na het ontvangen van de zegen wordt er uit de apostel gelezen. Vanja luistert aandachtig.

Cross XLI, by Adam Stanislav

De Heilige Mysteriën

16. Afnamen van de biecht

Het is een kalm in de kerk wanneer de priester vanuit de heilige altaar ruimte met het kruis en bijbel in de hand naar voren komt en bij het linker analoi gaat staan. Naast het ikoon van de Moeder Gods legt hij het kruis neer terwijl hij naar de menigte in de kerk wenkt om te komen. Al snel vormt zich een rij met mensen die met gekruiste armen in de rij gaan staan om te gaan biechten.  

Ook Vanja en haar gezin staan in de rij. Wanneer het Vanja haar beurt is draait ze zich om naar de rij met mensen en buigt haar hoofd. Ze draait zicht terug om naar de analoi en de priester en slaat drie keer het kruisteken terwijl ze weer haar tenen raakt bij elke kruis slag. Ze kust de Bijbel, het kruis, en de icoon en begint haar persoonlijke biecht terwijl het koor zacht op de achtergrond zingt.  

In de Orthodoxe kerk gaan de Heilige Mysteriën (ook sacramenten genoemd) van biecht en communie samen. Het is echter een missconceptie dat er gebiecht wordt naar de priester. De biecht wordt gedaan tegenover God waarin de priester er bij is en het Mysterie voor jouw geopend heeft. Daarnaast geeft de priester geestelijke advies mee voor problemen welke tijdens je biecht naar voren komen. Biechten wordt open in de kerk voor een analoi gedaan.

Het bewust zijn van je zonde en deze voor God te brengen om zijn genade hiervoor te mogen vragen met de intentie dit toekomstig te voorkomen is één van de krachtigste  elementen van dit sacrament. 

biecht

Vanja sluit haar biecht af door te knielen voor het ikoon. De priester legt zijn gewaad op haar hoofd en zegent haar in naam van de Heilige Drie-eenheid. Terwijl zij opstaat kust ze nogmaals de bijbel, het kruis en het ikoon terwijl ze bij elk een kruis slaat. De biecht is voltooid.

Het is gebruikelijk dat diakenen, altaardienaars, en koor leden als eerste ter biecht gaan uit praktische overweging. Zij hebben tijdens het afnemen van de biecht nog taken te vervullen om de eredienst af te ronden. Echter hangt dit natuurlijk vanaf of deze ook ter communie willen en is het geen geschreven regel dat het op deze volgorde gaat. Wanneer er veel parochianen ter biecht gaan en er zijn meerdere priesters aanwezig kan het ook zijn dat er bij meerdere analoi de biecht wordt afgenomen. Voor kinderen is het meestal gebruikelijk om rond hun achtste jaar ter biecht te gaan voor zij communie ontvangen.

ontvangst heilige communie

17. Ter communie gaan

Na de biecht trekt de priester zich terug in de heilige altaar ruimte en gaat de eredienst verder. Het  is dan tijd geworden om het Lichaam en Bloed van Christus tot de gelovigen te nemen. De priester en diaken/Altaardienaar lopen naar voren met de kelk met de Gaven. De diaken/altaardienaars houden het doek voor de kelk.

Een rij begint zicht te vormen waarin ieder met gekruide handen zijn/haar beurt afwacht. Ook Vanja en haar gezin staan in de rij om het Lam te mogen ontvangen. Wanneer het Vanja haar beurt is, slaat ze haar kruis en spreekt ze zacht haar orthodox gegeven naam uit aan de priester die dit in het gebed tijdens het geven van de Gaven uitspreekt. 

De diaken/Altaardienaar houdt de doek tot onder haar kin zodat er niks morst. En Vanja neemt de Gaven tot haar. Haar mond wordt vervolgens  door de

diaken/altaardienaar schoongeveegd en ze kust de voet van de kelk en de hand van de priester.  Vervolgens loopt ze door om haar gift/collecte te geven en van een klein goud schaaltje een stukje brood met wijn te nemen. Na dat de laatste gelovige ter communie is geweest houdt de priester de kelk en het doek hoog en geeft hij de zegen aan de aanwezig orthodox gelovigen.

Wanneer er een jong gedoopte, of pas ontvangen orthodoxe in de kerk aanwezig zijn gaan deze altijd eerst ter communie. Dit is makkelijk herkenbaar omdat de eerste peetouder een doopkaars draagt, en de tweede peetouder het kind gehuld in witte kleding (zie foto). In tegenstelling tot de Rooms Katholieke kerk gaan kinderen vanaf geboorte (mits ouders dit willen) ter communie. Er is in de orthodoxe kerk dus geen spraken van een Vormsel. 

Cross XLI, by Adam Stanislav

De eredienst afsluiten

Na dat de priester zijn gebeden en handelingen heeft afgerond in de heilige altaar ruimte, komt de priester met een kruis wederom uit de heilige altaar ruimte en geeft een kleine preek over wat Vanja en haar gezin vandaag tijdens de eredienst gehoord en ervaren hebben. Aan het einde van deze kleine preek nodigt hij alle bezoekers uit voor een trapeza (nazit) waarin koffie/thee gedronken wordt, of gezamenlijk gegeten wordt. Dit moment is er voor Vanja om haar persoonlijke vragen te stellen aan de priester.

De priester wenkt de gelovigen naar voren om de zegen voor het afsluiten van de eredienst te geven en Vanja staat in de rij, ze kust nogmaals het kruis en de hand van de priester om vervolgens weer bij haar gezin te staan.

18. Dank gebeden

Terwijl de priester met de diaken zich terug trekken in de heilige altaar ruimte om daar de dingen af te ronden wacht Vanja geduldig af. Sommige bezoekers begeven zich direct naar huis, anderen lopen door naar de kantine voor de nazit. Deze lezer/koor leden echter blijven staan en lezen het dank gebed uit. 

In de kantine wordt netjes gewacht door iedereen tot de priester aanwezig is. Iedereen gaat staan terwijl samen gebeden wordt richting het ikoon(en) voor de zegen over het eten. De priester zegent het eten met wijwater en iedereen gaat zitten en raakt druk in gesprek. Helaas ziet Vanja geen kans om de priester persoonlijk te spreken en is het tijd om met haar gezin naar huis te gaan. Ze staat op en vraagt aan de priester persoonlijk de zegen. Ze doet dit door haar hoofd te buigen en haar rechter hand in de linker hand te leggen. Ze pakt vervolgens de hand van de priester en kust deze terwijl de priester haar en haar gezin zegent.

Bij het verlaten van de kerk slaat ze nog een kruis teken en loopt met haar gezin naar de auto.