De eeuwige gedachtenis

De dood is nooit een makkelijk onderwerp om over te schrijven. Het is dan ook geen zins de bedoeling om de geestelijke invulling over de dood, nog de menselijke logica hiervan hier te beschrijven. Hier staat slechts over hoe wij onze geliefden herinneren.  “Eeuwige gedachtenis” is wat vaak gezegd wordt door orthodox gelovigen om die gene die de aardse wereld hebben verlaten. Ondanks dat de bijbel hier veel troostende woorden over heeft, blijft het nooit makkelijk voor die gene die achterblijven. Naast het verdriet wat je als nabestaande mee moet dragen voor het verlies, wordt de “eeuwige gedachtenis” ook wel beschouwt als een taak voor herindeling. De dood zelf kunnen wij niet vermijden, maar het is dan wel fijn dat we herinnert worden door onze geliefden die wij na ons heengaan achterlaten.    

Dagelijks herinneren

Ook thuis in het dagelijkse leven herinneren wij onze heengegane geliefden. Dit doen wij dan ook uit de liefde voor de gene omdat deze liefde voor dit persoon nooit stopt. Onze geliefden nemen wij natuurlijk mee in onze gebeden. Dit doen we bijvoorbeeld op de naamdag van de gene die wij willen herinneren. 

Maar wanneer is het hier de tijd voor om dit te doen. Er zijn twee antwoorden op deze vraag. Wanneer we iemand herinneren in onze gedachten doormiddel van bijvoorbeeld een gesprek, dan kan dit door Het Jesus gebed in u zelf te bidden,

Heer, Jezus Christus, Zoon van God, ontferm U over mij, zondaar”.  

overledenen herinneren

Direct bid u voor u zelf, maar indirect bidt u ook voor uw geliefde. Maar er zijn natuurlijk nog veel meer gebeden die dagelijks gebruikt kunnen worden op momenten van de dag dat we speciaal de tijd willen nemen om deze persoon te herinneren. Hieronder vind u een gebed die u misschien thuis kunt gebruiken om uw geliefden te herinneren.

“Gedenk, o Heer onze God, uw dienaar, onze [Naam overledene], die rustte in het geloof en de hoop op het eeuwige leven, en in dat Gij goed zijt en de minnaar van de mensheid, die zonden vergeeft en ongerechtigheden uitwist, doe Gij los, kwijtschelding en vergeef al zijn/haar zonden, vrijwillig en onvrijwillig.

Verlos hem/haar van eeuwige kwelling en het vuur van Gehenna, en schenk hem/haar de gemeenschap en vreugde van Uw eeuwige goede dingen, bereid voor hen die U liefhebben.

Want al heeft hij/zij gezondigd, toch heeft hij/zij U niet verlaten, en hij/zij geloofde ongetwijfeld in de Vader en de Zoon en de Heilige Geest; en zelfs tot zijn/haar laatste ademtocht heeft hij/zij U op orthodoxe wijze beleden: God verheerlijkt in Drie-eenheid, Eenheid in Drie-eenheid en Drie-eenheid in Eenheid.

Daarom, wees genadig jegens hem/haar en reken zijn/haar geloof in U, in plaats van zijn/haar daden, en in dat Gij barmhartig zijt, schenk hem/haar rust bij Uw heiligen; want er is geen mens die leeft en niet zondigt.

Maar Gij alleen zijt geheel zonder zonde, en Uw waarheid is voor altijd; en U alleen bent de God van barmhartigheid, mededogen en liefde voor de mensheid, en aan U schrijven wij glorie toe, aan de Vader, en aan de Zoon en aan de Heilige Geest, nu en altijd, en in de eeuwen der eeuwen.

Amen.”


In de kerk herinneren

Ook in de kerk brengen wij onze gebeden gezamenlijk als orthodox gelovigen naar God onze Schepper. Wij doen dit doormidden van een eredienst  genaamd “panichida” die volgt op de Goddelijke Liturgie. Deze dienst is speciaal voor iedereen die een dierbare wil herinneren. Dit kan gezamenlijk op vijf speciale dagen door het kalender jaar heen. Maar u kunt ook aan de priester speciaal vragen om een panichida dienst te houden wanneer u specifiek iemand wil herinneren op de dichtstbijzijnde zaterdag/zondag. U hoeft hier ook geen directe familie voor te zijn, dit kan gewoon een naaste geliefde(n) van u zijn. 

Traditioneel wordt bij een panichida een door u gekookt gerecht genaamd Koliva meegenomen die tijdens de eredienst aanwezig moet zijn. Deze wordt na de panichida samen gegeten met de aanwezigen in nagedachtenis van de overledene. Hieronder staat beschreven hoe en wanneer we een panichida vieren.

De herdenkingsdienst (panichida) wordt meestal gehouden na de Goddelijke Liturgie, maar het kan ook worden gehouden na de vespers, metten, of als een aparte dienst op zich. Voor de herdenkingsdienst wordt Koliva, een ritueel gerecht van gekookte tarwe, vaak bereid en voor de “herdenkingstafel” of een icoon van Christus geplaatst en daarna gezegend door de priester.

De panichida dienst is samengesteld uit Psalmen, Ektenias (litanieën), hymnen en gebeden. In zijn omtrek volgt het de algemene omtrek van Metten, en is in feite een ingekorte uitvaartdienst. Enkele van de meest opvallende delen van de dienst zijn het Kontakion van de overledenen, en het laatste, langzame en plechtige gezang van “Eeuwige gedachtenis.” Volgens de Apostolische Constituties mogen herdenkingsdiensten worden gehouden op de:

– Negende dag
– Veertigste dag
– Derde maand
– Zesde maand
– Eerste jaar – na 365 dagen na overlijden.
– Derde jaar (sommigen zullen elk jaar een herdenking aanvragen op de sterfdag)

Herdenkingsdiensten worden ook het hele jaar door op de vele op zielen zaterdagen aangevraagd. Op deze dagen wordt niet alleen de herdenkingsdienst aangevraagd specifiek voor 1 persoon, maar zijn er speciale propers bij Vespers, Metten en de Goddelijke Liturgie. Deze dagen van algemene herdenkingen zijn:

– Meatfare zaterdag (twee zaterdagen voordat de Grote Vastentijd begint) – volgens sommige tradities zullen families en vrienden panichidas aanvragen voor hun dierbaren in de voorafgaande week, met als hoogtepunt de algemene herdenking op zaterdag.
– De tweede zaterdag van de Grote Vasten.
– De derde zaterdag van de Grote Vastentijd.
– De vierde zaterdag van de Grote Vastentijd.
– Radonitsa, in de Russische traditie, Dinsdag na Thomas zondag; d.w.z. de tweede dinsdag na Pascha (Pasen)
– De zaterdag voor Pinksteren – volgens sommige tradities zullen familie en vrienden panichidas aanvragen voor hun dierbaren in de voorafgaande week, met als hoogtepunt de algemene herdenking op zaterdag
– Demetrius zaterdag, in de Russische traditie, (de zaterdag die het dichtst bij het feest van Sint Demetrius ligt, 26 oktober), ter herdenking van de soldaten die zijn gesneuveld in de Slag bij Kulikovo (1380), onder leiding van Sint Demetrius van de Don. Demetrius zaterdag wordt ook waargenomen in andere Slavische kerken, evenals bij de Slavische sprekers van Noord-Griekenland.

Gezien het feit dat in de orthodoxe kerken van de diaspora een herdenkingsdienst met deelname van de congregatie op een zondag moet worden gehouden, wordt de herdenkingsdienst van de 40e dag universeel gehouden, hoewel deze noodzakelijkerwijs niet precies op de 40e mag worden gehouden dag. Onnodig te zeggen dat het orthodoxe volk te allen tijde de namen van hun overledenen kan geven om door de priester in de eucharistie te worden genoemd.

Bij het graf

Een ander soort nagedachtenis is het verzamelen bij de graven van de doden, en het opdienen van maaltijden daarna bekend als “makariai” (maaltijden ter nagedachtenis aan) die nog steeds door velen in de kerken worden gehouden na de begrafenis … Daarnaast is het ook gebruikelijk dat de priester wijn, olie en een deel van de Koliva op het graf schenkt, na herdenkingsdiensten in de kerk.

Koliva recept

Het maken van een Koliva is niet het moeilijkste wat er is maar heeft wel wat tijd en aandacht nodig. Er zijn geen standaard koliva recepten omdat ieder dit op zijn eigen manier maakt maar er zijn wel duidelijke verwijzingen in het  gerecht zelf. Hieronder vind u een standaard makkelijk recept om koliva te maken. Mocht u iets anders willen dan raden wij u aan op het internet een ander recept te zoeken. 

Wat heeft u nodig?

– 2 kopjes witte of zachte tarwe bessen
– ¼ kopje Monniksfruit-zoetstof
– ½ kopje gehakte verse peterselie
– 1 theelepel gemalen kaneel
– 1 theelepel gemalen koriander
– 1 theelepel gemalen komijn
– 1 kopje rozijnen
–  ¾ kopje fijngehakte walnoten of amandelen (optioneel)
– 1 kopje fijngemalen gewone broodkruimels
– 1 ¼ kopje poedersuiker

Koliva

    Meerdere koliva tijdens een panichida is altijd mogelijk

.1 De avond voor de herdenkingsdienst

Bedek de tarwe met 4 liter water in een grote, zware pan en breng aan de kook. Zet het vuur lager en laat op laag, onbedekt sudderen, waarbij de tarwe bedekt blijft met water. Roer af en toe totdat de tarwe gezwollen en zacht wordt, ongeveer 1 uur.

Terwijl de tarwe kookt, bereidt u de andere ingrediënten voor en zet u ze opzij / zet ze in de koelkast voor de ochtend. Als je zwieback crackers gebruikt, verwerk ze dan in een keukenmachine tot ze de consistentie hebben van fijn paneermeel. Als je geen keukenmachine hebt, kun je de crackers in een grote Ziploc-zak sluiten en met een deegroller fijnmalen.

Giet af in een vergiet en spreid uit om te drogen in een grote bakvorm of zeer grote kom gedurende minstens 6 uur (of een nacht). (Opmerking: meng de tarwe nog NIET met de andere ingrediënten. Als je ze te vroeg mengt, wordt je kolyva papperig.)

.2 De dag van de herdenkingsdienst

Steek de bijenwas kaarsje in het midden van het gerecht en steek deze aan. (U kunt de gebeden van hierboven tijdens het afronden van de bereiding van de Koliva gebruiken)

Meng in een grote kom alle ingrediënten behalve poedersuiker, zwieback / broodkruimels en eventuele decoraties. Doe het gecombineerde mengsel in een kom of bak en vorm het in een ophopende heuvel naar het midden toe, druk het glad met de achterkant van een grote lepel.

Strooi broodkruimels gelijkmatig over de bovenkant van de heuvel en zorg ervoor dat de tarwe goed bedekt is. Leg er een vel vetvrij papier op en druk het naar beneden, terwijl je met je handen veegt om het glad te strijken. (Deze laag broodkruimels houdt het vocht van de tarwe vast, zodat het niet uitbloedt in de poedersuiker.)

Zeef poedersuiker gelijkmatig over de kruimellaag en druk aan met vetvrij papier, zoals hierboven.

Versier de suikerlaag met noten (gekonfijt, geblancheerd etc.) of rozijnen of granaatappels. Als je Koliva maakt voor een zielen zaterdag, versier dan met een groot kruis in het midden. Voor gedenktekens (trisagions) voor specifieke personen plaatst u een kruis in het midden, de initiaal van de voornaam van de overledene links van het kruis en de initiaal van zijn of haar achternaam rechts van het kruis. In beide gevallen kun je de randen van de Koliva versieren zoals je wilt. Blaas het kaarsje uit. 

Neem de Koliva mee naar de kerk. Als je niet zeker weet waar je het moet plaatsen, vraag het dan aan uw priester.